Nafaka nedir?
Nafaka, ekonomik olarak ihtiyaç içinde olan kişiye, yakınının yasayla yüklenmiş bakım ve geçim katkısıdır. Eşin eşe, altsoyun üstsoya, üstsoyun altsoya ve kardeşin kardeşe karşı yükümlülüğünü kapsar; talep eden yalnızca eş ve çocuklar değildir. Sözcük anlamı “geçinmek için gerekli şeylerin bütünü” olan nafaka, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ikinci kitabını oluşturan aile hukuku kısmında ayrıntılı düzenlenmiştir.
Uygulamada dosyalarımızın büyük çoğunluğunda dört tür birden devreye girer: boşanma davası açılır açılmaz tedbir nafakası ara kararla bağlanır, dava kesinleşince çocuk için iştirak, yoksulluğa düşen eş için yoksulluk nafakası sürer; aile içi bakım uyuşmazlıklarında ise yardım nafakası ayrı bir dava ile istenir. Türkiye genelinde aile mahkemelerinde, yurt dışında yaşayan müvekkillerimizin sınır ötesi boşanmalarında ve İstanbul’daki yerel aile mahkemesi süreçlerinde aynı dört başlık karşımıza çıkar.
4721 sayılı TMK’ya göre nafaka türleri nelerdir?
Türk Medeni Kanunu dört nafaka türü tanır. Hangisinin doğacağı, tarafların sıfatına (eş mi, çocuk mu, hısım mı) ve sürecin aşamasına (dava sırası mı, sonrası mı) bağlıdır:
- Tedbir nafakası (TMK m.169) dava sırasında geçici güvence sağlar.
- Yoksulluk nafakası (TMK m.175) boşanma sonrası yoksulluğa düşen eş içindir.
- İştirak nafakası (TMK m.182) velayeti almayan ebeveynin çocuğa katkısıdır.
- Yardım nafakası (TMK m.364) altsoy, üstsoy ve kardeşler arasındaki bakım yükümüdür.
Tedbir nafakası nedir ve kimler talep edebilir?
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası sürerken eşler ve çocuklar için barınma, geçinme, bakım ve korunma önlemlerini sağlayan geçici bir yükümlülüktür (TMK m.169). Dava nedeniyle yoksulluğa düşecek eş, kendisi ve her bir çocuk için tedbir nafakası isteyebilir. Bu, aile birliği sürerken sağlanan yaşam düzeyinin yargılama boyunca korunmasına hizmet eder.
Önemli bir nokta: taraf talep etmese bile hâkim, somut olayın koşullarını ve tarafların ekonomik durumunu gözeterek tedbir nafakasına resen hükmedebilir. Uygulamada dava dilekçesinde miktar belirtmeden “tedbir nafakası talep ederiz” demek dahi yeterlidir; mahkeme miktarı kendisi takdir eder.
Tedbir nafakasının miktarı nasıl belirlenir?
Miktarı hâkim resen belirler. Ancak talepte bulunan taraf belirli bir tutar yazmışsa, taleple bağlılık ilkesi gereği hâkim bu tutarı aşamaz; bu yüzden dilekçeyi makul üst sınırla kurmak gerekir. Hükmedilen tedbir nafakasına itiraz mümkündür ve itiraz eden taraf, karşı tarafın yoksulluğa düşmeyeceğini ispatla yükümlüdür.
Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre yükümlünün hükümlü, tutuklu, akıl hastası ya da daha fazla kusurlu olması tedbir nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Gelir azlığı nafakaya engel değildir; yalnızca takdirde dikkate alınır.
Tedbir nafakası ne zaman sona erer?
Tedbir nafakası, dava tarihinden kararın kesinleşmesine kadar devam eder. Karşı dava açılmış ya da sonradan açılan dava birleştirilmişse, ilk dava tarihi esas alınarak ara kararla hükmedilir. Boşanma veya ayrılık kararı kesinleştiğinde tedbir nafakası sona erer; bu noktada koşulları varsa yoksulluk ve iştirak nafakasına dönüşebilir ya da tamamen kalkabilir.
Tedbir nafakası ödenmezse ne yapılır?
Mahkeme tedbir nafakasına ara kararla hükmeder. Ara kararlar ilam niteliğinde olmadığından ve İİK m.68 kapsamındaki belgelerden sayılmadığından, ödenmemesi halinde ilamsız icra takibine konu edilir, ilamlı takip yapılamaz. İlamsız takibe yasal süresi içinde itiraz mümkündür; bu nedenle tahsilat stratejisini baştan doğru kurmak gerekir.
Yoksulluk nafakası nedir ve şartları nelerdir?
Yoksulluk nafakası, TMK m.175’te düzenlenmiştir: “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.” Amaç, eşin boşanma sonrası barınma, beslenme ve sağlık gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak ölçüde yoksullaşmasını önlemektir.
Hükmedilebilmesi için aranan başlıca şartlar:
- Talep zorunludur. Hâkim resen yoksulluk nafakasına hükmedemez; nihai karara kadar istenebilir.
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme. Tarafların geliri, malvarlığı ve sosyoekonomik durumu belirleyicidir.
- Talep edenin daha ağır kusurlu olmaması. Daha ağır kusurlu eş, yoksullaşmış olsa bile nafaka alamaz; yükümlünün kusuru ise aranmaz.
- Mali güçle orantılılık. Hükmedilen tutar, yükümlünün ödeme gücünü ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ihtiyaçlarını aşamaz.
Uygulamada en sık gözden kaçan nokta zamanaşımıdır: yoksulluk nafakası boşanma davasında istenebileceği gibi ayrı dava ile de istenebilir, ancak boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içinde açılmalıdır (TMK m.178). Bu süreyi kaçırmak hak kaybına yol açar.
Yoksulluk nafakasında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?
Yoksulluk nafakası boşanma davasıyla birlikte istenmişse, boşanmaya bakan aile mahkemesi görevli ve yetkilidir. Boşanmadan sonra ayrı dava ile isteniyorsa, TMK m.177 uyarınca nafaka alacaklısının yerleşim yeri aile mahkemesi görevli ve yetkilidir. İstanbul’da ikamet eden alacaklı, davayı bağlı bulunduğu İstanbul aile mahkemesinde açar; yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı müvekkiller için yetki ve tebligat planlaması ayrıca yapılır.
Yoksulluk nafakası süresiz midir, ne zaman kalkar?
Kural olarak yoksulluk nafakası süresizdir (TMK m.175). Ancak TMK m.176/III sona erme hallerini sayar. Nafaka kişiye sıkı sıkıya bağlı olduğundan alacaklı veya borçlunun ölümüyle kendiliğinden sona erer; ölüm anına kadar muaccel olmuş alacaklar mirasçılarca istenebilir. Alacaklının yeniden evlenmesi de yükümlülüğü kendiliğinden bitirir. İrat biçimindeki nafaka ayrıca, alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğun kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılabilir. Borçlunun yeniden evlenmesi yükümlülüğü kaldırmaz ama indirim sebebi olabilir.
Yoksulluk nafakası nasıl ödenir, ödenmezse ne olur?
TMK m.176 gereğince hâkim, nafakanın toptan veya irat (aylık) biçiminde ödenmesine karar verebilir. Taraflar kamu düzenine ve emredici kurallara aykırı olmamak kaydıyla ödeme biçiminde anlaşabilir; bu anlaşma TMK m.184/b.5 uyarınca hâkimin onayıyla geçerlilik kazanır. Karar kesinleşmesine rağmen ödeme yapılmazsa ilamlı icra takibi başlatılır. Ayrıca İİK m.344 gereğince alacaklının şikâyeti üzerine, ödemeyen borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine hükmedilebilir; yani yükümlülüğün cezai boyutu da vardır.
İştirak nafakası nedir ve kimler isteyebilir?
Boşanma ile evlilik sona erse de velayeti almayan ebeveynin çocuğun bakım ve giderlerine katılma yükümlülüğü bitmez. TMK m.182/II uyarınca bu taraf, mali gücü oranında çocuğun bakım masraflarına katılır; bu ödeme iştirak nafakası adıyla, çocuğun maddi ve manevi gelişimi için yapılır.
TMK m.329 gereğince ayırt etme gücüne sahip çocuk, vasi, çocuğa atanan kayyım ve fiilen çocuğa bakan eş iştirak nafakası talep edebilir. Çocuğun yüksek yararı gereği hâkim, talep olmasa dahi resen iştirak nafakasına hükmedebilir; bu, çocuk lehine en güçlü güvencelerden biridir.
İştirak nafakasının miktarı neye göre belirlenir?
Hâkim, tarafların sosyoekonomik durumunu gözeterek ödeme yükümlüsünün mali gücü oranında hükmeder. Takdirde; ödeyecek ebeveynin gücü, çocuğun ihtiyaçları, yaşı, eğitim ve sosyal gelişim giderleri ile günün ekonomik koşulları birlikte değerlendirilir. Pratikte çocuğun okul, sağlık ve özel eğitim giderlerini somut belgelerle ortaya koymak, talep edilen tutarın kabulünü güçlendirir.
İştirak nafakası ne zamana kadar ödenir?
İştirak nafakası kararın kesinleşmesiyle başlar ve kural olarak çocuk ergin olana kadar sürer. Ancak TMK m.328/II uyarınca çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür. Çocuğun evlenmesi, borçlunun ölmesi veya çocuğun TMK m.12 uyarınca ergin kılınması iştirak nafakasını sona erdirir.
İştirak nafakası ödenmezse hangi yaptırım uygulanır?
İştirak nafakası TMK m.330/II gereğince her ay peşin ödenir ve karar kesinleşince başlar. Tam ve eksiksiz ödenmiyorsa borçlu aleyhine ilamlı icra takibi başlatılır. İİK m.344 gereğince alacaklının şikâyeti üzerine, diğer şartların varlığında ödemeyen borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsi gündeme gelir.
Yardım nafakası nedir ve kimler talep edebilir?
Yardım nafakası, aile bağı bulunan kişiler arasındaki bakım yükümüdür. TMK m.364’e göre “Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri refah içinde bulunmalarına bağlıdır. Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.” Yaşaması ve geçimi için zorunlu olanı kendi emeği ve malvarlığıyla sağlayamayan kişi yoksulluğa düşmüş sayılır.
Talep edebilecekler, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan her derecedeki üstsoy, altsoy kan hısımları ve kardeşlerdir. Yükümlülük çift yönlüdür: koşulları varsa büyükbaba torundan, torun büyükbabadan yardım nafakası isteyebilir. Her halde talep edenin, yardım edilmezse yoksulluğa düşeceğini ispatlaması gerekir.
Yardım nafakasında görevli ve yetkili mahkeme neresidir?
TMK m.365/son ve Aile Mahkemeleri Kanunu uyarınca yardım nafakası davaları, taraflardan birinin yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır. İstanbul’da yaşayan aile bireyleri arasındaki uyuşmazlıklarda dava, ilgili tarafın İstanbul yerleşim yeri aile mahkemesinde görülür.
Yardım nafakasının miktarı ve süresi nedir?
Hâkim, talep edenin geçinmesi için zorunlu olan miktarı, yükümlünün ödeme gücünü aşmayacak şekilde takdir eder. Yardım nafakası, 28.11.1956 tarih ve 15/15 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca davanın açıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Yükümlü veya alacaklının ölümüyle kendiliğinden sona erer; talep edenin yoksulluğu kalkar ya da yükümlünün bakım gücü ortadan kalkarsa mahkeme kararıyla sonlandırılır.
Nafaka miktarı sonradan artırılabilir veya azaltılabilir mi?
Evet. Ekonomik koşulların, paranın alım gücünün, eşlerin medeni durumunun veya tarafların sosyoekonomik statüsünün değişmesi ve hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafaka miktarı uyarlanabilir. Bu, uygulamada en sık açılan dava türlerinden biridir.
Yoksulluk nafakasında TMK m.176/IV “Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın arttırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.” der. Yükümlü işini kaybetmiş ya da yeni evliliğinden çocukları olmuşsa, mali gücünün yetmediğini ispatla azaltma; alacaklı ise artan ihtiyaçlarını ispatla artırma davası açabilir.
İştirak nafakasında TMK m.331 uyarınca durum değişirse hâkim, istem üzerine miktarı yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Çocuğun yeni ve önemli bir gideri doğmuşsa (örneğin eğitim giderlerinin artması) artırım talep edilebilir.
Uyarlama davasını baştan önlemenin en etkili yolu, kararda artış ölçütünü endekse bağlamaktır. Mahkemeden, nafakanın her yıl belirli bir endekse (tipik olarak TÜİK tarafından açıklanan TÜFE, yani yıllık tüketici fiyat enflasyonu oranına) göre artırılmasını istemek mümkündür. Bu sayede sonraki yıllar için ayrı artırım davası açma yükü ortadan kalkar. Anlaşmalı boşanma protokolünde de artış oranının bir endekse bağlanması kararlaştırılabilir. Sabit bir yüzde yerine güncel resmi endekse bağlamak, hem alacaklıyı enflasyona karşı korur hem de borçlu açısından öngörülebilirlik sağlar.
Sınır ötesi ve uluslararası nafaka süreçleri
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları, eşi veya çocuğu yabancı ülkede bulunan müvekkiller ve farklı ülkelerde malvarlığı olan dosyalar için nafaka, ek bir uzmanlık katmanı gerektirir. Yabancı mahkeme nafaka kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi, yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, tebligatın yurt dışına usulüne uygun yapılması ve kararın yabancı ülkede icra edilmesi ayrı ayrı planlanır. Uluslararası hukuk danışmanlığı kapsamında bu süreçleri tek dosya halinde yürütürüz.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka davası açmak için boşanma davası açmış olmak şart mı?
Hayır. Tedbir ve yoksulluk nafakası boşanma davasıyla bağlantılıdır, ancak yardım nafakası bağımsız bir davadır ve evlilikle ilgisi yoktur. Yoksulluk nafakası da boşanmadan sonra ayrı dava ile istenebilir; bu durumda kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımına dikkat edilmelidir.
Eşim daha fazla kusurluysa yine de yoksulluk nafakası alabilir mi?
Hayır. Yoksulluk nafakasında talep eden tarafın daha ağır kusurlu olmaması şarttır. Daha ağır kusurlu eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşse bile yoksulluk nafakası alamaz. Buna karşılık yükümlü olacak eşin kusuru aranmaz.
Nafaka her yıl ne kadar artar?
Sabit bir oran yoktur. Artış, mahkeme kararındaki ölçüte bağlıdır. Karar genellikle yıllık TÜFE (tüketici fiyat enflasyonu) gibi resmi bir endekse bağlanır; her yıl açıklanan endeks oranı kadar artar. Kararda endeks öngörülmemişse, koşullar değiştiğinde ayrı bir nafaka artırım davası açmak gerekir.
Yoksulluk nafakası ömür boyu mu ödenir?
Kural olarak süresizdir, ama kalıcı değildir. Alacaklı veya borçlunun ölümü, alacaklının yeniden evlenmesi, evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi gibi hallerde sona erer ya da kaldırılır.
Çocuk 18 yaşını doldurunca iştirak nafakası biter mi?
Çoğu durumda biter, ancak otomatik değildir. Çocuk ergin olduğu halde eğitimi sürüyorsa, TMK m.328/II uyarınca ana ve baba kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erene kadar destek vermekle yükümlüdür. Bu durumda iştirak nafakası eğitim bitene kadar devam edebilir.
Nafaka ödenmezse hapis cezası var mı?
Doğrudan adli hapis değil, tazyik hapsi gündeme gelir. İİK m.344 gereğince alacaklının şikâyeti üzerine, ilam veya ilam niteliğindeki belgeye dayalı nafakayı ödemeyen borçlu hakkında üç aya kadar tazyik hapsine hükmedilebilir. Borç ödendiğinde tazyik hapsi sona erer.
İstanbul’da nafaka davası hangi mahkemede açılır?
İstanbul’da yerleşik alacaklının ayrı açacağı yoksulluk veya yardım nafakası davası, yerleşim yerine göre yetkili İstanbul aile mahkemesinde görülür. Boşanma davasıyla birlikte istenen nafaka ise boşanmaya bakan İstanbul aile mahkemesinde karara bağlanır.
Sürecinizi uzman bir aile hukuku avukatıyla yürütün
Nafaka talebinde alacaklının taleplerini eksiksiz ve doğru tutarla kurması, davanın seyri açısından belirleyicidir; yükümlünün de yükümlülüklerini ve ödememe halindeki tazyik hapsi gibi yaptırımları bilerek hareket etmesi gerekir. Her iki tarafın artırım, azaltım ve kaldırma davası açma hakkı bulunduğu da düşünüldüğünde, süreci aile hukukunda deneyimli bir avukatla yürütmek hak kayıplarını önler.
Serka Hukuk Bürosu olarak boşanma, nafaka ve mal paylaşımı uyuşmazlıklarını Türkiye genelinde, sınır ötesi dosyalarda ve İstanbul ofisimizde yürütüyoruz. Boşanma sürecinin tamamı için boşanma davası sayfamızı inceleyebilir, İstanbul’da yüz yüze görüşmek için İstanbul boşanma avukatı hizmetimize ulaşabilirsiniz. Ücretlendirmemiz baştan yazılı ve her şey dahil olarak belirlenir; sürpriz masraf çıkarmayız. Dosyanızı değerlendirmek için bizimle iletişime geçin.
Yasal uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz. Her dosya kendine özgüdür; herhangi bir adım atmadan önce bir avukattan dosyanıza özel görüş alın. Kişisel verilerin işlenmesinde KVKK ve ilgili mevzuata uyulur. Son güncelleme: 14 Haziran 2026.