Şirket avukatlığı nedir ve sürekli danışmanlık tek seferlik dava vekilliğinden nasıl ayrılır?
Şirket avukatlığı, bir işletmenin kuruluşundan tasfiyesine kadar her aşamasında hukuki riski önceden yöneten sürekli danışmanlık ilişkisidir. Tek seferlik dava vekilliğinden temel farkı şudur: dava vekili sorun çıktıktan sonra devreye girer, şirket avukatı ise sözleşmeyi imzalamadan, kararı genel kurula getirmeden, çalışanı işten çıkarmadan önce müdahale eder. Uygulamada en çok değer yaratan kısım, mahkeme salonu değil, davanın hiç açılmamasıdır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6698 sayılı KVKK ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun gibi düzenlemelerin kesiştiği noktada faaliyet gösteren bir şirket, tek bir hatalı sözleşme maddesiyle yıllarca süren bir uyuşmazlığa sürüklenebilir. Sürekli danışmanlık, bu kesişimi günlük operasyonun içine yerleştirir.
Bir şirket avukatı somut olarak hangi işleri yapar?
Sürekli danışmanlık dört ana eksende yürür: kuruluş ve yapılandırma, sözleşme yönetimi, düzenleyici uyum ve uyuşmazlık. Aşağıdaki başlıklar, hizmetin günlük operasyondaki karşılığını gösterir.
Kuruluş ve yapılandırma
- Şirket türü kararı: Limited (esas sermaye en az 50.000 TL) veya anonim şirket (en az 250.000 TL; kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL) seçeneklerinin sorumluluk, vergi ve hisse devri esnekliği açısından karşılaştırılması.
- Esas sözleşme: Ortaklar arası ilişkileri, imza yetkilerini ve hisse devri kurallarını düzenleyen kurucu belgenin hazırlanması; yabancı ortak varsa pay devri kısıtlarının ve oy sözleşmelerinin eklenmesi.
- Tescil ve idari kayıtlar: MERSİS başvurusu, ticaret siciline tescil, vergi mükellefiyeti ve SGK işyeri açılışı.
- Yabancı yatırımcı yapıları: Şube, irtibat bürosu veya yerli sermaye şirketi arasındaki seçimde vergi ve istihdam etkilerinin değerlendirilmesi.
Sözleşme yönetimi
Sürekli danışmanlıkta zamanın çoğu sözleşmelere gider, çünkü kötü yazılmış bir madde ileride dava doğurur. Tipik bir hata, uyuşmazlık çözümü ve uygulanacak hukuk maddelerinin boş bırakılmasıdır; sınır ötesi ticarette bu boşluk, hangi ülke mahkemesinin yetkili olduğunu yıllarca tartıştırır.
- Müşteri, tedarikçi, distribütörlük ve bayilik sözleşmeleri; cezai şart ve fesih maddelerinin dengelenmesi.
- İş sözleşmeleri, rekabet yasağı (TBK m.444 vd.) ve gizlilik anlaşmaları; rekabet yasağının süre, yer ve konu bakımından geçerli kalacak şekilde sınırlanması.
- Lisans, franchise ve fikri mülkiyet devir sözleşmeleri.
- Uluslararası tedarik ve ortaklık sözleşmelerinde tahkim şartı, uygulanacak hukuk ve teslim koşulu (Incoterms) tercihleri.
Düzenleyici uyum
Uyum, şirket avukatının ayrı bir sorumluluk alanıdır, çünkü bu alandaki ihlaller dava değil idari para cezası üretir; rekabet ihlallerinde ceza yıllık gayri safi gelirin yüzde onuna kadar çıkabilir (4054 m.16).
- KVKK uyumu: 6698 sayılı Kanun kapsamında VERBİS kaydı, aydınlatma metinleri, açık rıza süreçleri ve veri ihlali bildirimi prosedürleri.
- Rekabet hukuku: 4054 sayılı Kanun çerçevesinde uyum programları, dikey anlaşmalarda yeniden satış fiyatı riskleri ve birleşme/devralma bildirim eşiklerinin takibi.
- Vergi uyumu: Kurumlar vergisi (genel oran %25) yükümlülükleri ve ilişkili kişilerle işlemlerde transfer fiyatlandırması belgelendirmesi.
Uyuşmazlık çözümü ve dava
- Ticari davalar: Alacak, tazminat ve haksız rekabet uyuşmazlıkları; ticari davalarda dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk aşamasının yürütülmesi.
- İş davaları: İşe iade, kıdem ve ihbar tazminatı; iş davalarında da dava şartı olan arabuluculuğun tamamlanması.
- Tahkim: ISTAC ve ICC kurumsal tahkim süreçleri; özellikle sınır ötesi sözleşmelerde icra edilebilirlik açısından tahkim tercihinin değerlendirilmesi.
Hangi şirketler için avukat bulundurmak yasal zorunluluktur?
Yasal zorunluluğun dayanağı, çoğu kez sanılanın aksine Türk Ticaret Kanunu değil, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’dur. Avukatlık Kanunu m.35/3 uyarınca, esas sermayesi anonim şirketler için öngörülen asgari tutarın beş katı ve üzerinde olan anonim şirketler, bir avukatla sürekli avukatlık hizmet sözleşmesi yapmak zorundadır. Anonim şirket asgari sermayesi 250.000 TL olduğundan, bu eşik 2026 itibarıyla 1.250.000 TL‘dir.
Aynı yükümlülük üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri için de geçerlidir. Yükümlülüğe uymayan kuruluşa Cumhuriyet savcısı, sözleşmeli avukat tayin etmediği her ay için asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası verir (Avukatlık Kanunu m.35/3). Limited şirketler ve şahıs işletmeleri için kanunda bir avukat bulundurma zorunluluğu yoktur.
Yasal zorunluluk olmasa da danışmanlığın gerekli olduğu durumlar
- Yabancı ortaklı veya çok uluslu yapıdaki şirketler.
- Sınır ötesi ticaret yapan, ihracat/ithalat sözleşmeleri imzalayan işletmeler.
- Hızlı büyüme aşamasındaki ve yatırım turu hazırlayan girişimler.
- Finans, enerji, sağlık gibi düzenleyici yoğunluğu yüksek sektörlerdeki şirketler.
- Birleşme, devralma veya yeniden yapılandırma sürecindeki şirketler.
Şirket içi (in-house) avukat mı, dış danışmanlık mı?
Kısa cevap: hukuki iş hacminize bağlıdır. Sürekli ve yoğun günlük hukuki trafiği olan büyük şirketlerde tam zamanlı in-house ekip birim maliyeti düşürür. Çoğu orta ölçekli ve uluslararası iş yapan şirket için ise dış danışmanlık daha verimlidir, çünkü tek bir kadronun kapsayamayacağı uzmanlık alanlarına (rekabet, KVKK, vergi, tahkim, sınır ötesi sözleşme) ihtiyaca göre erişim sağlar.
Bir başka model hibrit yapıdır: günlük operasyonu yöneten küçük bir iç hukuk birimi, kritik dosyalarda ve uzmanlık gerektiren konularda dış danışmanla çalışır. Bu makaledeki yurt içi ve yurt dışı şirket iş ve işlemleri danışmanlığı hizmetimiz, tam da bu dış danışmanlık katmanını sağlamak üzere yapılandırılmıştır.
Uluslararası ve sınır ötesi boyut
Yabancı sermayeli şirket kurulumu, sınır ötesi sözleşmeler ve uluslararası uyuşmazlıklar, sürekli danışmanlığın en teknik tarafıdır. Türkiye’nin imzaladığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, grup içi işlemlerin ve kar transferinin vergisel planlamasında belirleyicidir. Yabancı çalışan istihdamında 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında çalışma izni süreçleri ayrı bir uzmanlık gerektirir.
Hizmetimiz, ISTAC ve ICC tahkim süreçleri ile sınır ötesi dosyalar dahil, şirketin bütün hukuki işini kapsar. Yabancı ortağın vekaletnamesi için konsolosluk veya noter randevusu, ticaret sicili ve kurumlarla yazışma önce bizim işimizdir; yabancı dildeki şirket belgelerini Türkçeye biz çevirir, yeminli tercümanın kontrolüne ve onayına sunarız.
Sıkça Sorulan Sorular
Anonim şirketimde avukat bulundurmam zorunlu mu?
Esas sermayeniz 1.250.000 TL ve üzerindeyse evet. Avukatlık Kanunu m.35/3 gereği bu eşikteki anonim şirketler bir avukatla sürekli avukatlık sözleşmesi yapmak zorundadır. Eşik, bu tutarın altında kalan anonim şirketleri ve tüm limited şirketleri kapsamaz.
Avukat bulundurmazsam ne ceza öderim?
Zorunluluğa tabi bir anonim şirket sözleşmeli avukat bulundurmazsa, Cumhuriyet savcısı eksik kaldığı her ay için asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası verir (Avukatlık Kanunu m.35/3). Ceza her ay yeniden işlediğinden, eksiklik sürdükçe tutar büyür.
Limited şirketler için de avukat zorunluluğu var mı?
Hayır. Kanundaki avukat bulundurma zorunluluğu, belirli sermaye eşiğindeki anonim şirketler ve üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri içindir. Yine de limited şirketler sözleşme ve uyum risklerini önlemek için sürekli danışmanlıktan ciddi fayda sağlar.
Sürekli avukatlık sözleşmesi bir iş sözleşmesi midir?
Hayır. Avukatlık Kanunu anlamında bir avukatlık (vekalet) sözleşmesidir, İş Kanunu’na tabi bir hizmet akdi değildir. Avukat şirkete bağımlı bir çalışan gibi değil, bağımsız bir vekil olarak hizmet verir.
Şirket avukatı şirketi mahkemede temsil edebilir mi?
Evet. Düzenlenen vekaletname kapsamında şirket avukatı, şirketi mahkemelerde, idari kurumlarda, tahkim ve arabuluculuk süreçlerinde temsil eder. Temsil yetkisinin sınırları vekaletnamede belirlenir.
Yabancı ortaklı şirketler için süreç farklı mı işler?
Temel kurallar aynıdır, ancak pay devri kısıtları, kar transferi, çifte vergilendirme anlaşmaları ve yabancı çalışanların çalışma izinleri ek katman ekler. Bu nedenle yabancı sermayeli yapılarda esas sözleşme ve ortaklık anlaşmaları baştan daha ayrıntılı kurgulanır.
İlgili rehberler
İşveren tarafında iş kazasından doğan tazminat talepleri için tazminat kalemleri, hesaplama yöntemi ve dava süresi iş kazası tazminatı rehberimizde ele alınmaktadır.
Yabancılık unsuru taşıyan bir uyuşmazlıkta hangi mahkemenin yetkili olduğu ve hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı yabancı hukuk danışmanlığı sayfamızda ele alınmaktadır.
Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez; herhangi bir sonuç garantisi vermez. Mevzuat ve eşik tutarlar zaman içinde değişebilir. Somut durumunuz için bir şirket avukatından güncel hukuki görüş almanızı öneririz.