İkinci vatandaşlık, bir yatırım karşılığında başka bir devletin vatandaşlığının kazanılmasıdır; golden visa ise aynı türden bir yatırımın yalnızca oturma izni vermesi, vatandaşlığın ise yıllar sonra ayrı bir başvuruyla ve o ülkenin genel şartlarıyla kazanılmasıdır. İkisi arasındaki fark bir pazarlama ayrıntısı değil, dosyanın hukuki niteliğidir: birinde satın alınan şey bir pasaport, diğerinde bir ikamet statüsüdür. Bu sayfa, yatırımla ikinci vatandaşlık veya yatırımcı ikameti düşünen bir Türk vatandaşının kararını hangi hukuki ölçütlerle vereceğini, Türk vatandaşlığının bundan nasıl etkilendiğini ve dosyanın nasıl yürütüldüğünü anlatır. Ülke ülke fiyat listesi vermez; bir programın kaç ülkeye vizesiz seyahat sağladığını da yazmaz, çünkü o sayıyı hiçbir programın resmi makamı yayımlamaz.
Av. Serkan Kara · Serka Hukuk Bürosu · Son güncelleme: 15 Eylül 2026
Golden visa ile yatırım yoluyla vatandaşlık arasındaki hukuki fark nedir?
Golden visa bir oturma iznidir; yatırım yoluyla vatandaşlık ise doğrudan bir vatandaşlığa alınma kararıdır. Oturma izni veren programlarda yatırımcı, iznin süresi ve yenilenme şartları içinde kalır, vatandaşlığa ancak o ülkenin genel vatandaşlık kanunundaki ikamet süresi, dil ve bütünleşme şartlarını sağlayarak ve ayrı bir başvuruyla geçer. Yunanistan bunun temiz örneğidir: 5100/2024 sayılı Kanunun 64. maddesiyle yeniden düzenlenen ve 4251/2014 sayılı Kanunun 20B maddesinde yer alan yatırımcı oturma izni beş yıllık, yenilenebilir bir ikamet statüsüdür; vatandaşlık verilmez, vatandaşlığa daha sonra Yunan dili, tarihi ve kurumları sınavını da içeren ayrı bir yolla başvurulur. Doğrudan vatandaşlık veren programlarda ise karar, yatırım ve durum tespiti tamamlandığında ikamet şartı aranmadan verilir. Türkiye’nin programı bu ikinci türdendir ve aşağıda ayrıca ele alınır.
Karar verirken sorulacak ilk soru bu yüzden tutar değil, verilen hakkın ne olduğudur. Bir oturma izni, ikamet şartına bağlı olarak yenilenir ve yatırım eşiğin altına düşerse kaybedilebilir; bir vatandaşlık ise kural olarak süresizdir ve ancak kanunda yazılı iptal sebepleriyle geri alınır.
Türk vatandaşı ikinci bir vatandaşlık kazanınca Türk vatandaşlığı ne olur?
Hiçbir şey olmaz: Türk vatandaşlığı korunur ve ikinci vatandaşlık nüfus kaydına açıklama olarak işlenir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.3/b çok vatandaşlığı “Türk vatandaşının aynı anda birden çok vatandaşlığa sahip olması” olarak tanımlar; m.44/1 ise herhangi bir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişilerin, bu durumlarına ilişkin belgeleri ibraz etmeleri ve kayden aynı kişi olduklarının tespiti halinde nüfus aile kütüklerindeki kayıtlarına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama yapılacağını söyler. Kanun ikinci vatandaşlık için bir izin şartı koymaz ve ona bir kayıp sonucu bağlamaz. Türk vatandaşlığından çıkma, m.25 ve m.26 uyarınca yalnızca kişinin kendi talebiyle, Bakanlığın çıkma izni ve çıkma belgesiyle gerçekleşen ayrı bir işlemdir; m.44’ün kendiliğinden bir sonucu değildir.
Uygulamada iki şey yapılır. Yabancı vatandaşlığı gösteren belge, apostil ve yeminli tercümesiyle nüfus müdürlüğüne sunulur ve kayda çok vatandaşlık açıklaması işletilir; askerlik, pasaport ve seçmen kaydı gibi bağlı konular bu açıklama üzerinden düzenli hale gelir. Karşı yönde, seçilen programın ülkesinin kendi kanununun çifte vatandaşlığa izin verip vermediği dosya açılmadan okunur; bazı devletler ikinci vatandaşlığı tanımaz ve orada kazanılan statü mevcut vatandaşlığın kaybıyla sonuçlanabilir. Bu okuma, hangi programın müvekkile uyduğunu belirleyen ilk süzgeçtir.
Program seçiminde hangi hukuki ölçütlere bakılır?
Doğru program en ucuz olan değil, müvekkilin amacına hukuken en sağlam biçimde ulaşan programdır. Amaç genellikle şu dördünden biridir: seyahat serbestisi, ailenin ve malvarlığının ikinci bir hukuk düzenine bağlanması, vergi mukimliğinin planlanması veya bir başka ülkede oturma ve çalışma hakkı. Her amaç farklı bir program türünü işaret eder ve karar aşağıdaki ölçütlerle verilir.
| Ölçüt | Dosyada neye bakılır | Neden belirleyicidir |
|---|---|---|
| Verilen hakkın niteliği | Vatandaşlık mı, oturma izni mi | Süresiz statü ile yenilenmeye bağlı statü aynı şey değildir |
| Yatırımın hukuki biçimi | Devlet fonuna karşılıksız katkı, onaylı taşınmaz, devlet tahvili veya işletme yatırımı | Katkı geri dönmez; taşınmaz ve tahvil elde tutma süresine ve çıkış kısıtına bağlıdır |
| Düzenleyici dayanak | Programın kanunu veya tüzüğü, numarası ve tarihi | Yazılı dayanağı olmayan bir teklif, satılmaya devam eden kapanmış bir programdır |
| Aile kapsamı | Eş, çocuklar için yaş ve bağımlılık şartı, ebeveynler | Kapsam programdan programa değişir ve dosyanın maliyetini belirler |
| Durum tespiti | Kaynak beyanı, sabıka ve itibar incelemesi, ret halinde iade kuralı | Ret ve iade kuralı yatırımın kaderini belirler |
| Vergi mukimliği | Yeni ülkede mukimlik doğup doğmadığı, çifte vergilendirme anlaşması | Pasaport ile vergi mukimliği ayrı kavramlardır |
| Fiziksel bulunma | Statünün korunması için yılda kaç gün bulunmak gerektiği | Bazı programlar bulunma şartına bağlıdır, bazıları hiç aramaz |
Hangi programlar hukuken sona erdi ve hala satılıyor?
Bir program kapanmış olsa da aracılar onu satmaya devam eder; bu yüzden teklifin yazılı hukuki dayanağı istenir. Malta’nın yatırım karşılığı vatandaşlık düzeni, Avrupa Birliği Adalet Divanının 29 Nisan 2025 tarihli C-181/23 sayılı Komisyon/Malta kararıyla Birlik hukukuna aykırı bulundu ve Malta düzenlemeyi 29 Temmuz 2025’te yürürlükten kaldırdı; daha önce verilmiş vatandaşlıklar geri alınmadı, ancak bugün Malta üzerinden bir pasaport satılamaz. Güney Kıbrıs’ın yatırım programı 1 Kasım 2020’de sona erdi ve dayanağı olan kanun hükmü Aralık 2025’te Meclis tarafından kaldırıldı; yeniden açılabilecek bir düzenleme kalmadı. Avusturya’da ise hiçbir zaman bir yatırım programı olmadı: Staatsbürgerschaftsgesetz 1985’in 10. maddesinin 6. fıkrası, Cumhuriyete olağanüstü hizmet için Federal Hükümetin takdirine bağlı bir yol öngörür, bir yatırım eşiği yazmaz ve pasif yatırım bu kapsama girmez.
Bu üç örnek aynı kuralı öğretir: bir programın varlığı aracının sözüyle değil, o devletin kendi düzenlemesinin numarası ve tarihiyle ispat edilir. Yazılı dayanağı verilemeyen bir teklif, dosya açılmadan reddedilir.
Karayip programlarında düzenleme ne der, resmi site ne der?
Doğrudan vatandaşlık veren programların önemli bir kısmı Karayip devletlerinindir ve her biri kendi tüzüğüyle yürür; tutar, elde tutma süresi ve harçlar o tüzükten okunur. Dominika’da 2024 tarihli ve 8 sayılı Yatırımla Vatandaşlık Düzenlemesi (S.R.O. No. 8 of 2024) devlet fonuna asıl başvurucu için 200.000 ABD doları katkıyı veya en az 200.000 ABD doları tutarında onaylı taşınmazı esas alır; taşınmaz vatandaşlık kararından itibaren üç yıl elde tutulur, sonraki alıcı da program başvurucusuysa beş yıl. Saint Kitts ve Nevis’te 2024 tarihli 20 sayılı Düzenleme (S.R.O. No. 20 of 2024, 43 sayılı Düzenlemeyle değişik) dörde kadar aile üyesi için Sürdürülebilir Ada Devleti Katkısını 250.000 ABD doları olarak belirler; aracıların hala andığı eski büyüme fonu bu düzenlemede yoktur. Grenada’da ise 2024 tarihli 12 sayılı Düzenleme (S.R.O. No. 12 of 2024, 1 Temmuz 2024’ten itibaren) Ulusal Dönüşüm Fonu katkısını 235.000 ABD doları olarak belirlerken programın resmi internet sitesi uzun süre 2024 öncesi rakamı göstermeye devam etti. Resmi site ile düzenleme çeliştiğinde düzenleme uygulanır ve dosya ona göre kurulur.
Bu programların hiçbiri vizesiz seyahat edilebilecek ülke sayısı yayımlamaz. Aracı sitelerindeki yüz küsur ülke rakamları ticari pasaport endekslerinden alınır ve konsolosluk uygulamasıyla değişir; müvekkile verilen tek doğru cevap, gitmeyi planladığı ülkelerin o pasaporta uyguladığı vize rejiminin tek tek okunmasıdır.
Türkiye’nin yatırım yoluyla vatandaşlık programı bu tabloda nerede durur?
Türkiye, doğrudan vatandaşlık veren programlar arasında bir G20 ülkesidir ve dayanağı bir tüzük değil kanundur: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.12/b ile Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20. Yönetmelik m.20/2, tapu siciline üç yıl satılmama şerhi konulan en az 400.000 ABD doları değerinde taşınmazı, üç yıl Türk lirası mevduatta tutulan en az 500.000 ABD doları karşılığı dövizi ve aynı tutarda sabit sermaye, devlet borçlanma aracı, fon katılma payı ve bireysel emeklilik katkısını, ayrıca elli kişilik istihdamı yatırım yolu olarak tanır; m.20/10 uyarınca mevduat, tahvil ve fon yollarındaki döviz işlem öncesinde bir Türk bankası aracılığıyla Merkez Bankasına satılır. Eş ve ergin olmayan çocuklar aynı dosyada vatandaşlık kazanır, karar Cumhurbaşkanınca verilir ve düzgün kurulmuş bir dosya üç ile dört ayda sonuçlanır. Belge listesi, tapu ve banka mekaniği ve dosyayı düşüren kısıtlar yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı rehberinde tek tek anlatılır.
Türk vatandaşları için ayrı bir kapı daha vardır: Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ticaret ve seyrüsefer anlaşması, Türk vatandaşlarına E-1 ve E-2 yatırımcı vizelerine başvurma hakkı verir. Bu yol bir vatandaşlık değil, yatırıma bağlı bir Amerikan oturma ve çalışma statüsüdür; şartları E-1 ve E-2 vizeleri kılavuzunda yer alır.
İkinci pasaport vergi mukimliğini değiştirir mi?
Değiştirmez; vergi mukimliği vatandaşlığa değil yerleşmeye bağlıdır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.4 uyarınca ikametgahı Türkiye’de bulunanlar ile bir takvim yılında Türkiye’de kesintisiz altı aydan fazla oturanlar Türkiye’de yerleşmiş sayılır ve m.3 uyarınca dünya genelindeki gelirleri üzerinden tam mükellef olur; geçici ayrılmalar bu süreyi kesmez. İkinci bir pasaport almak bu testi değiştirmez. Değişen şey, yeni ülkenin kendi mukimlik kuralının devreye girip girmeyeceğidir: bulunma şartı arayan bir oturma programı o ülkede mukimlik doğurabilir ve iki mukimlik arasındaki çatışma ancak çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının bağlama kurallarıyla çözülür. Bu yüzden vergi planı, program seçilmeden önce ve programla birlikte yapılır; pasaport alındıktan sonra değil.
Dosyayı nasıl yürütürüz?
Dosya, müvekkilin amacının ve aile yapısının okunmasıyla açılır; program buna göre seçilir, aracının teklifine göre değil. Seçilen programın düzenlemesi numarasıyla okunur ve müvekkile o metin üzerinden anlatılır. Kaynak beyanı, sabıka ve itibar belgeleri, evlilik ve doğum kayıtlarının apostil ve yeminli tercüme zinciri tek bir dosya olarak hazırlanır, çünkü ret sebeplerinin büyük kısmı yatırımdan değil belgeden doğar. Yatırım, ödeme ve elde tutma taahhüdü programın öngördüğü sırayla yapılır; karar geldiğinde Türkiye tarafındaki çok vatandaşlık açıklaması nüfus kaydına işletilir ve vergi mukimliği planı uygulamaya konur. Müvekkilin bu süreçte yaptığı tek fiziksel iş, kanunun kendi elinden istediği imzalardır; kalan her adım bizim işimizdir ve tamamlandığı gün kendisine bildirilir.
Serka Hukuk ile çalışmak
İkinci vatandaşlık veya yatırımcı ikameti dosyanızı, programın hukuki dayanağı, Türk vatandaşlığınızın korunması, aile kapsamı ve vergi mukimliği birlikte ele alınarak kurmak istiyorsanız hangi ülkeye, hangi amaçla (seyahat, ikamet, vergi, aile) yöneldiğinizi ve bütçenizi büromuza WhatsApp +90 530 127 59 35 hattından ya da bilgi@serkahukuk.com adresinden yazın. Türkiye’deki ikamet ve statü işleri için göçmenlik avukatı, Türk vatandaşlığı dosyaları için vatandaşlık avukatı sayfalarımız aynı ekibin çalışmasını anlatır.
Yazar: Av. Serkan Kara, Serka Hukuk Bürosu. Göçmenlik, yatırım yoluyla vatandaşlık ve uluslararası hukuk alanlarında çalışmaktadır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut durumunuz için avukata danışın.