Yabancılar Oturma İzni ve Vatandaşlık İşlemleri

Yapay Zeka Özeti

Türkiye’de yabancıların oturma izni ve vatandaşlık işlemleri, başta 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) olmak üzere birden çok mevzuat tarafından düzenlenir. Oturma izni türleri arasında kısa dönem ikamet izni (YUKK Md. 31-33), aile ikamet izni (Md. 34-37), öğrenci ikamet izni (Md. 38-41), uzun dönem ikamet izni (Md. 42-45) ve insani ikamet izni (Md. 46) bulunur. Çalışma izinleri ise 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında bağımlı, bağımsız, istisnai çalışma izni ve Turkuaz Kart olarak sınıflandırılır.

Türk vatandaşlığının kazanılmasında genel başvuru yolu (TVK Md. 11, 5 yıl kesintisiz ikamet şartı), evlenme yoluyla kazanma (Md. 16, en az 3 yıl evlilik), istisnai vatandaşlık (Md. 12, yatırım yoluyla 400.000 USD gayrimenkul veya 500.000 USD sabit sermaye, mevduat, devlet borçlanma aracı, yatırım fonu katılma payı ya da 50 kişi istihdam) ve doğumla kazanma (Md. 6-7) seçenekleri mevcuttur. Başvurular Göç İdaresi e-ikamet sistemi ve Nüfus Müdürlükleri üzerinden yürütülür. Ret kararlarına karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca idare mahkemesinde dava açılabilir.

Serka Hukuk Bürosu, oturma izni başvurularından vatandaşlık sürecine, çalışma izni takibinden idari dava süreçlerine kadar yabancı gerçek ve tüzel kişilere kapsamlı hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunar.

Bölüm 1: Oturma İzni Türleri Nelerdir? (YUKK Md. 30-46)

Türkiye’de yabancıların ikamet hakkı beş ana izin türüne ayrılır ve tamamı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenir. Bu kanun 4 Nisan 2013 tarihinde kabul edilmiş ve 2014 yılında yürürlüğe girmiştir. YUKK’un üçüncü kısmı (Md. 19-46), yabancıların Türkiye’ye girişi, ikamet izinleri ve çıkış işlemlerini kapsamlı biçimde düzenler. İkamet izni, yabancının Türkiye’de belirli bir süre kalmasına olanak tanıyan resmi bir belgedir ve vize süresinin ötesinde Türkiye’de bulunmak isteyen her yabancı için zorunludur.

1.1. Kısa Dönem İkamet İzni (YUKK Md. 31-33)

Kısa dönem ikamet izni, en yaygın oturma izni türüdür ve YUKK Madde 31’de sayılan hallerde verilir. Bu izin; bilimsel araştırma amacıyla gelenler, Türkiye’de taşınmaz mal sahibi olanlar, ticari bağlantı veya iş kurma amacı taşıyanlar, hizmet içi eğitim programlarına katılacaklar, Türkiye’deki üniversitelerle öğrenci değişim anlaşmaları kapsamında gelenler, turizm amacıyla kalmak isteyenler, kamu sağlığına tehdit oluşturmayan ve tedavi görecek kişiler ile Türk vatandaşlığından çıkmış veya çıkarılmış kişiler gibi çok geniş bir kitleye hitap eder.

Süre: Kısa dönem ikamet izni, YUKK Madde 32 uyarınca her defasında en fazla 2 (iki) yıl süreyle verilir ve uzatılabilir. Toplam ikamet süresi, kişinin amacına ve dosyasına göre değerlendirilir.

Gerekli Belgeler: Başvuru formu, pasaport veya yerine geçen belge, dört adet biyometrik fotoğraf, geçerli sağlık sigortası, konaklama bilgisi (kira sözleşmesi, tapu vb.), adli sicil kaydı, yeterli maddi imkâna sahip olunduğuna dair belge ve izin talebinin amaç kategorisine göre ek belgeler (tapu, ticaret sicil gazetesi, üniversite kabul yazısı vb.).

İptal ve Red Halleri (Md. 33): İzin sahibinin veriliş amaçlarına aykırı hareket etmesi, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturması, artık geçerli bir seyahat belgesinin bulunmaması, sağlık sigortasının sona ermesi veya kesintisiz olarak üç aydan fazla yurt dışında kalması hallerinde kısa dönem ikamet izni iptal edilebilir.

1.2. Aile İkamet İzni (YUKK Md. 34-37)

Aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının veya ikamet izni sahibi yabancıların eşlerine, reşit olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarına ve Türk vatandaşının reşit olmayan çocuklarına verilir. YUKK Madde 34’e göre aile ikamet izni; sponsor (referans) kişinin geçerli bir ikamet iznine sahip olması, ailenin bir bütün olarak yaşayabileceği yeterli ve düzenli gelir kaynağı bulunması, genel sağlık sigortası kapsamında olunması ve Türkiye’deki adresin bildirilmesi şartlarına bağlıdır.

Süre (Md. 35): Aile ikamet izni, her defasında en fazla 3 (üç) yıla kadar verilebilir; ancak hiçbir şekilde sponsor kişinin ikamet izni süresini aşamaz. Eşin aile ikamet izninin başlangıcından itibaren en az 5 yıl geçmiş olması halinde, bağımsız olarak kısa dönem ikamet iznine geçiş hakkı doğar.

İptal Halleri (Md. 36): Sponsor kişinin ikamet izninin sona ermesi, aile ikamet izninin amaçlarına aykırı kullanılması, evliliğin sona ermesi (aile içi şiddete maruz kalan eş hakkında koruyucu hükümler saklıdır, Md. 37) ve kamu düzeni veya güvenliğine tehdit oluşturulması gibi hallerde iptal söz konusu olabilir.

1.3. Öğrenci İkamet İzni (YUKK Md. 38-41)

Öğrenci ikamet izni; Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora düzeyinde öğrenim görecek yabancı uyruklu öğrencilere verilir. YUKK Madde 38 gereğince bu izin, öğrencinin kabul edildiği eğitim kurumunun türüne ve eğitim süresine göre düzenlenir. Öğrenci ikamet izni sahibi yabancılar; ön lisans ve lisans düzeyinde ilk yılın ardından, yüksek lisans ve doktora düzeyinde ise kayıt tarihinden itibaren çalışma iznine başvurabilirler (Md. 40).

Süre (Md. 39): Öğrenci ikamet izni, eğitim süresiyle orantılı olarak en fazla 1 (bir) yıl süreyle verilir ve her yıl yenilenir. Eğitimin sona ermesi, kayıt silme veya okuldan uzaklaştırma hallerinde izin iptal edilir (Md. 41).

1.4. Uzun Dönem İkamet İzni (YUKK Md. 42-45)

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de yabancılar için en ayrıcalıklı ikamet statüsüdür ve süresiz olarak verilir. Bu izni alabilmek için YUKK Madde 42’de belirtilen şartların tamamının sağlanması gerekir:

• Türkiye’de kesintisiz en az 8 (sekiz) yıl ikamet etmiş olmak.
• Son 3 yıl içinde sosyal yardım almamış olmak.
• Kendisi veya ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak.
• Geçerli bir sağlık sigortasına sahip olmak.
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.

Haklar (Md. 44): Uzun dönem ikamet izni sahibi yabancılar; askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme hakkı, kamu görevlerine girme hakkı hariç olmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Çalışma izni almaksızın çalışabilirler, sosyal güvenlik haklarından faydalanabilirler ve sınır dışı edilme kararlarında öncelikli koruma altındadırlar.

İptal (Md. 45): Kamu düzeni veya güvenliği için ciddi tehdit oluşturma, Türkiye dışında kesintisiz olarak 1 yıldan fazla kalma ve hileli yollarla izin elde etme gibi hallerde uzun dönem ikamet izni iptal edilebilir.

1.5. İnsani İkamet İzni (YUKK Md. 46)

İnsani ikamet izni; diğer ikamet izni türlerinin genel şartlarını karşılayamayan ancak insani nedenlerle Türkiye’de kalması gereken yabancılara verilir. YUKK Madde 46 uyarınca bu izin; çocuğun üstün yararının korunması, sağlık durumunun seyahat etmeye elverişli olmaması, olağanüstü durumlar, insan ticareti mağdurları ile yasadışı göçle mücadele kapsamında işbirliği yapan kişiler gibi özel hallerde vali tarafından verilebilir. Süresi koşullara göre belirlenir ve genellikle 1 yılı aşmaz; ancak koşullar devam ediyorsa uzatılabilir.

Tablo 1: Oturma İzni Türleri Karşılaştırma Tablosu

Bölüm 2: Yabancılar Çalışma İznini Nasıl Alır? (6735 Sayılı Kanun)

Yabancıların çalışma izni, ikamet ile kazanılmaz; ayrı bir başvuru gerektirir ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (28 Temmuz 2016 tarihli ve 29783 sayılı Resmi Gazete) ile düzenlenir. Bu kanun, daha önce yürürlükte olan 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’u yürürlükten kaldırmıştır. Çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer; yani geçerli çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek yoktur (6735 sayılı Kanun Md. 6).

2.1. Çalışma İzni Türleri

a) Süreli (Bağımlı) Çalışma İzni: Belirli bir işveren nezdinde, belirli bir işyeri ve meslekte çalışmak üzere verilir. İlk başvuruda en fazla 1 yıl süreyle verilir. Uzatma başvurularında aynı işverene bağlı olarak 2 yıla, ardından 3 yıla kadar uzatılabilir. Başvuru, işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın e-izin sistemi üzerinden yapılır. İşverenin yabancı istihdamı için Türk vatandaşı istihdam oranına (her 5 Türk vatandaşına 1 yabancı) uyması gerekir.

b) Süresiz (Bağımsız) Çalışma İzni: Türkiye’de en az 5 yıl kesintisiz ve yasal olarak çalışmış yabancılara, herhangi bir işverene bağlı olmaksızın bağımsız çalışma izni verilebilir. Bu izin süresiz olarak düzenlenir ve yabancıya Türk vatandaşlarıyla eşit şartlarda serbest meslek icra etme veya kendi işini kurma hakkı tanır.

c) İstisnai Çalışma İzni: 6735 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca bazı yabancılara genel değerlendirme kriterlerine bakılmaksızın çalışma izni verilebilir. Bu kapsamda; kilit personel, yabancı devlet temsilcileri, uluslararası kuruluş çalışanları, Türk vatandaşıyla evli yabancılar ve Cumhurbaşkanlığınca belirlenen diğer yabancılar yer alır.

2.2. Turkuaz Kart

Turkuaz Kart, 6735 sayılı Kanun’un 11-15. maddeleri ile düzenlenen ve Türkiye’ye nitelikli yabancı işgücü çekmeyi amaçlayan özel bir çalışma izni türüdür. Turkuaz Kart, sahibine süresiz çalışma izni sağlar ve aynı zamanda uzun dönem ikamet izni olarak kabul edilir. Başvuru; eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, yatırım tutarı ve Türkiye ekonomisine katkı gibi kriterlere dayalı bir puanlama sistemiyle değerlendirilir.

Turkuaz Kart önce geçiş süreli (3 yıl) olarak verilir. Bu süre sonunda yabancının koşulları devam ediyorsa süresiz Turkuaz Kart’a geçiş yapılır. Turkuaz Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da Turkuaz Kart sahibi yakını kimlik belgesi düzenlenir.

2.3. Yabancı Şirket Kuruluşu ile Çalışma İzni

Yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişiler, Türkiye’de Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı TTK) hükümlerine uygun olarak limited şirket, anonim şirket veya şube açabilirler. Şirket kurulduktan sonra, şirket ortağı veya yönetim kurulu üyesi sıfatıyla çalışma izni başvurusu yapılabilir. Bu durumda işveren olarak kurulan şirket, çalışan olarak yabancı ortak veya yönetici gösterilir.

Güncel sermaye eşikleri uygulamada şu şekildedir: limited şirket için asgari sermaye 50.000 TL, anonim şirket için 250.000 TL (kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL) olarak düzenlenmiştir. Çalışma izni başvurusunda sponsor işveren şirketten ayrıca; ödenmiş sermaye, ciro, son yıl ihracat tutarı veya asgari Türk vatandaşı istihdam koşullarından birinin sağlanması beklenir. Not: Bu sermaye ve istihdam eşikleri çalışma izni sponsoru işveren şartlarıdır; yatırım yoluyla vatandaşlık eşiği ile karıştırılmamalıdır.

Tablo 2: Çalışma İzni Türleri ve Başvuru Süreçleri

Bölüm 3: Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? (5901 Sayılı TVK)

Türk vatandaşlığı dört temel yoldan kazanılır: doğum, evlenme, genel başvuru (5 yıl ikamet) ve yatırım dahil istisnai yol. Tamamı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelik ile düzenlenir. TVK, 29 Mayıs 2009 tarihinde kabul edilmiş olup Türk vatandaşlığının kazanılmasını, kaybedilmesini, vatandaşlığın ispatını ve bu konulardaki idari işlemleri kapsamlı olarak düzenler.

3.1. Doğumla Kazanma (TVK Md. 6-7)

TVK Madde 6 uyarınca Türk vatandaşlığı, doğumla soy bağı veya doğum yeri esasına göre kazanılır. Soy bağı esası (ius sanguinis) gereğince, Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Evlilik birliği dışında doğan çocuk, Türk vatandaşı anadan doğmuşsa Türk vatandaşıdır; Türk vatandaşı babadan doğmuşsa soy bağının kurulduğu andan itibaren Türk vatandaşlığı kazanılır.

Doğum yeri esası (ius soli) ise Madde 7’de düzenlenmiştir: Türkiye’de doğan ve ana veya babasından dolayı hiçbir devletin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır. Ayrıca Türkiye’de bulunan ve ana-babası belli olmayan bulunmuş çocuk (bulduk çocuğu) da aksine bir kanıt bulunana kadar Türk vatandaşı kabul edilir.

3.2. Evlenme ile Kazanma (TVK Md. 16)

TVK Madde 16 uyarınca, bir Türk vatandaşı ile evlenen yabancı, evlenme sebebiyle doğrudan Türk vatandaşlığını kazanamaz; ancak vatandaşlık başvurusunda bulunabilmek için kolaylaştırılmış şartlar uygulanır. Bu şartlar:

• En az 3 yıldır bir Türk vatandaşı ile evli olmak ve evliliğin devam etmesi.
• Aile birliği içinde yaşamak.
• Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak.
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.

Başvuru Nüfus Müdürlüğü’ne yapılır. Güvenlik soruşturması ve mülakat aşamalarının ardından İçişleri Bakanlığı kararı ile vatandaşlık verilir. Başvuru sonrasında evliliğin sona ermesi halinde başvuru düşer; ancak evlilik sırasında doğmuş çocuklar etkilenmez.

3.3. Genel Başvuru ile Kazanma (TVK Md. 11), 5 Yıl İkamet Şartı

TVK Madde 11, Türk vatandaşlığının başvuru üzerine (yetkili makam kararı ile) kazanılmasının genel şartlarını düzenler. Bu yol, en yaygın vatandaşlık kazanma yöntemidir ve aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesini gerektirir:

• Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.
• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de toplam 5 yıl ikamet etmiş olmak. Bu 5 yıllık sürede kesintisizlik şartı esnek yorumlanmaktadır; ancak toplamda 5 yıl ikamet şartı kesindir.
• Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek (taşınmaz edinme, iş kurma, aile transferi, gelecek planları vb.).
• Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak.
• İyi ahlak sahibi olmak (adli sicil temizliği).
• Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek.
• Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelir kaynağına veya mesleğe sahip olmak.
• Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.

Genel başvuru süreci genellikle 1-3 yıl arasında sürmektedir. Güvenlik soruşturması, mülakat ve çeşitli idari aşamalar bu süre içinde tamamlanır. Başvuru, il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü veya yurt dışında konsolosluklar aracılığıyla yapılır.

3.4. İstisnai Vatandaşlık (TVK Md. 12), Yatırım Yoluyla Vatandaşlık

TVK Madde 12 uyarınca, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından herhangi bir engeli bulunmamak kaydıyla, Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıdaki şartları taşıyan yabancılara Türk vatandaşlığı istisnai olarak verilebilir. Bu madde, özellikle yatırım yoluyla vatandaşlık programının hukuki temelini oluşturur.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik Madde 20 ve ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararları uyarınca, istisnai vatandaşlık için belirlenen güncel yatırım eşikleri (13 Haziran 2022 düzenlemesi ile) şöyledir:

• En az 400.000 ABD Doları değerinde gayrimenkul satın almak ve tapu kaydına 3 yıl satmama şerhi koydurtmak. Ödeme banka kanalıyla yapılır, Döviz Alım Belgesi (DAB) düzenlenir ve değer, SPK lisanslı bir kuruluşun düzenlediği değerleme raporu ile tespit edilir. Bu yolda eski 250.000 USD eşiği 13 Haziran 2022’den beri geçerli değildir.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında sabit sermaye yatırımı yapmak (fabrika, işletme kurma vb.).
• En az 50 kişilik istihdam oluşturmak.
• En az 500.000 ABD Doları veya karşılığı döviz ya da Türk Lirası tutarında mevduatı Türk bankalarına yatırmak ve 3 yıl tutma taahhüdü vermek.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında devlet borçlanma aracı satın almak ve 3 yıl elde tutma taahhüdü vermek.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında gayrimenkul yatırım fonu katılma payı veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı satın almak ve 3 yıl elde tutma taahhüdü vermek.

İstisnai vatandaşlık başvurusu Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne yapılır. Başvuru süresi genellikle 3-6 ay arasındadır ve güvenlik soruşturmasının tamamlanmasına bağlıdır. Başvuru sahibinin eşi ve 18 yaşından küçük çocukları da aynı başvuru kapsamında Türk vatandaşlığı kazanabilir. Uygulamada en sık görülen hata, gayrimenkul değerinin SPK değerleme raporuyla tam belgelenmemesidir; sonradan yapılan değer denetimlerine karşı tam değer dokümantasyonu kritik önemdedir.

3.5. Cumhurbaşkanı Kararı ile Vatandaşlık

TVK Madde 12’nin geniş yetki veren yapısı uyarınca, yukarıda sayılan yatırım kategorileri dışında da Cumhurbaşkanı, Türkiye’ye önemli hizmetlerde bulunan veya bulunacağı düşünülen kişilere istisnai olarak vatandaşlık verebilir. Bu kapsamda; bilim insanları, sporcular, sanatçılar, iş dünyası liderleri ve Türkiye’nin stratejik çıkarlarına katkıda bulunan kişiler değerlendirilebilir. Bu karar takdir yetkisine dayalı olup yargısal denetimi sınırlıdır.

Bölüm 4: Vatandaşlık Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır?

4.1. Nüfus Müdürlüğü Başvurusu

Türk vatandaşlığı başvurusu, başvuru sahibinin ikamet ettiği ilin Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü‘ne şahsen yapılır. Yurt dışında bulunan başvuru sahipleri ise Türk konsoloslukları aracılığıyla başvurabilir. Başvuru sırasında aşağıdaki belgeler istenir:

• Başvuru dilekçesi ve formu
• Geçerli pasaport veya kimlik belgesi ve noter onaylı tercümesi
• Doğum belgesi (apostilli veya konsolosluk onaylı) ve tercümesi
• Medeni hal belgesi (evli ise evlilik cüzdanı)
• Adli sicil kaydı (son 6 ay içinde alınmış, apostilli)
• Sağlık raporu (Türkiye’deki devlet hastanesinden)
• Gelir belgesi veya mali gücü gösteren belgeler
• İkamet izni sureti
• 2 adet biyometrik vesikalık fotoğraf
• Yatırım yoluyla başvurularda: tapu, banka dekontu, yatırım belgesi vb. (kategoriyi kanıtlayan resmi belgeler)

4.2. Güvenlik Soruşturması

Başvuru dosyası Nüfus Müdürlüğü tarafından kabul edildikten sonra, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü‘ne iletilir. Genel Müdürlük, güvenlik soruşturmasını başlatır. Soruşturma; ilgili kolluk ve istihbarat birimleri tarafından yürütülür ve süresi genellikle 6 ay ile 2 yıl arasında değişir; ancak başvuru sahibinin vatandaşlığına ve profiline göre farklılık gösterebilir. İstisnai vatandaşlık (yatırım) başvurularında bu süre genellikle daha kısadır (3-6 ay).

4.3. Mülakat Süreci

Genel başvuru ile vatandaşlık talebinde bulunan yabancılar için mülakat zorunludur. Mülakat, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından görevlendirilen komisyon üyeleri tarafından yürütülür. Mülakatta başvuru sahibinin Türkçe düzeyi, Türkiye hakkındaki genel bilgisi, yerleşme niyeti ve sosyal uyumu değerlendirilir. Evlenme yoluyla vatandaşlık başvurularında ise özellikle evliliğin gerçekliği (muvazaalı evlilik olmadığı) üzerinde durulur; eşlerin ayrı ayrı mülakata alınması ve ortak yaşam sorularının sorulması uygulamada yaygındır.

4.4. Red Kararına Karşı İdare Mahkemesi Davası

Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi halinde, başvuru sahibi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYÜK) uyarınca idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Dava, red kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır (İYÜK Md. 7). Yetkili mahkeme, başvuru sahibinin ikametgâhının bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

İdare mahkemesi, red kararının hukuka uygunluğunu, gerekçesini ve ölçülülüğünü denetler. Red kararının gerekçesiz veya yetersiz gerekçeli olması, güvenlik soruşturmasının hatalı veya eksik yürütülmesi, eşitlik ilkesine aykırılık veya takdir yetkisinin kötüye kullanılması gibi hususlar iptal sebebi oluşturabilir. Mahkeme, red kararının iptaline karar verirse, idare başvuruyu yeniden değerlendirmekle yükümlüdür.

Önemli: İdare mahkemesi kararına karşı istinaf yoluna (Bölge İdare Mahkemesi) ve ardından temyiz yoluna (Danıştay) başvurulabilir. Vatandaşlık davalarında Danıştay’ın yerleşik içtihatları, idarenin takdir yetkisinin sınırlarını belirlemektedir. Özellikle güvenlik soruşturması gerekçesiyle reddedilen başvurularda, somut tehdit kanıtlarının ortaya konulması gerektiği yönünde Danıştay kararları mevcuttur.

Bölüm 5: Oturma İzni İptal Edilirse Hangi İtiraz Yolları Vardır?

5.1. İptal Sebepleri

YUKK’un ilgili maddelerinde her bir ikamet izni türü için ayrı iptal sebepleri düzenlenmiştir. Genel olarak oturma izninin iptal edilebileceği haller şunlardır:

• İznin amaç dışı kullanımı: Örneğin kısa dönem ikamet izni alıp izinsiz çalışmak (YUKK Md. 33/1-a).
• Belge sahteciliği veya yanıltıcı bilgi: Başvuruda sahte belge kullanılmış olmasının sonradan anlaşılması (Md. 33/1-b).
• Kamu düzeni veya güvenliğine tehdit: İzin sahibinin kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturması (Md. 33/1-c).
• Sağlık sigortasının sona ermesi: Geçerli sigorta poliçesinin yenilenmemesi (Md. 33/1-d).
• Süre aşımı: İzin süresinin dolmasına rağmen uzatma başvurusu yapılmaması.
• Yurt dışı kalma süresi: İzin sahibinin izin süresi içinde, toplam kalma süresinin yarısından fazlasını Türkiye dışında geçirmesi.
• Sponsor kişinin izninin sona ermesi: Aile ikamet izninde sponsor kişinin izninin iptal edilmesi veya süresinin dolması (Md. 36).
• Öğrenim durumunun sona ermesi: Öğrenci ikamet izninde öğrencinin kayıt silme, diplomaya hak kazanma veya uzaklaştırma gibi hallerle eğitimini sonlandırması (Md. 41).

5.2. İdari İtiraz ve Yargısal Başvuru

Oturma izni başvurusunun reddedilmesi veya mevcut iznin iptal edilmesi halinde, yabancının iki aşamalı başvuru hakkı bulunmaktadır:

1. İdari İtiraz: Red veya iptal kararına karşı öncelikle Göç İdaresi Başkanlığı‘na idari itiraz yapılabilir. İdari itiraz, kararla ilgili maddi hataların, eksik değerlendirmelerin veya yeni belgelerin sunulmasına olanak tanır.

2. Yargısal Başvuru: İdari itirazın reddedilmesi veya doğrudan yargı yoluna başvurulması halinde, 2577 sayılı İYÜK uyarınca idare mahkemesinde iptal davası açılır. Dava açma süresi, kararın tebliğinden itibaren 60 gündür. Dava süresince mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilebilir (İYÜK Md. 27). Yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halinde, yabancının ikamet izni dava sonuna kadar geçerli sayılır ve sınır dışı işlemi uygulanmaz.

Sınır dışı (deport) kararına karşı dava ise farklı bir usule tabidir: 6458 sayılı YUKK Madde 54 sınır dışı kararını, Madde 53/3 ise tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmasını düzenler. Süresinde açılan dava, yargılama sonuna kadar sınır dışı işleminin infazını durdurur. Bu nedenle deport tebliğinden sonra süreyi kaçırmamak hayati önemdedir.

5.3. Süre Aşımı Sorunları

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, ikamet izni süresi dolan yabancının uzatma başvurusunu zamanında yapmamasıdır. YUKK Madde 32/3 uyarınca, uzatma başvurusu izin süresinin dolmasından en geç 60 gün önce yapılmalıdır. Bu süre geçirildikten sonra yapılan başvurularda, karar verilinceye kadar yabancının Türkiye’de kalma hakkı devam eder; ancak geç başvuru red riski doğurabilir.

İkamet izninin süresi tamamen dolup herhangi bir uzatma başvurusu yapılmamışsa, yabancı yasadışı ikamette sayılır. Bu durum gelecekteki başvuruları olumsuz etkileyebilir, para cezasına yol açabilir ve sınır dışı (deport) işlemine konu olabilir. Dosyalarımızda en çok karşılaştığımız hak kaybı bu noktada yaşanmaktadır; bu nedenle müvekkillerimize ikamet izni süre takibi hizmeti sunarak bu tür sorunların önüne geçilmesini sağlıyoruz.

Bölüm 6: e-İkamet Sistemi ve Dijital Başvurular Nasıl İşler?

6.1. e-ikamet.goc.gov.tr Sistemi

Türkiye’deki tüm ikamet izni başvuruları, Göç İdaresi Başkanlığı‘nın yönettiği e-ikamet.goc.gov.tr platformu üzerinden çevrimiçi olarak başlatılır. 2014 yılından bu yana aktif olan bu sistem, başvuru sürecini dijitalleştirmiş ve yabancıların işlemlerini önemli ölçüde kolaylaştırmıştır.

Sistem üzerinden yapılabilen işlemler:

• İlk kez ikamet izni başvurusu
• İkamet izni uzatma başvurusu
• Başvuru durumu sorgulama
• Randevu alma ve yönetimi
• Belge yükleme ve eksik belge tamamlama
• Başvuru ücreti ödeme

6.2. Randevu Sistemi

e-ikamet sisteminde çevrimiçi başvuru formu doldurulduktan sonra, yabancıya il göç idaresi müdürlüğü‘ne randevu verilir. Randevu gününde başvuru sahibinin şahsen (veya yasal temsilcisi/avukatı ile birlikte) başvurması ve orijinal belgelerini sunması gerekir. Biyometrik veriler (parmak izi ve fotoğraf) randevu sırasında alınır.

Pratik bilgiler: Randevu sırasında tüm belgelerin orijinallerinin ve fotokopilerinin bulundurulması, pasaportun geçerlilik süresinin talep edilen izin süresini kapsaması ve sağlık sigortası poliçesinin geçerli olması önemlidir. Eksik belge halinde başvuru reddedilebilir veya ek süre tanınabilir. Büyük şehirlerde randevu yoğunluğu nedeniyle bekleme süreleri uzayabilmektedir; bu nedenle erken başvuru önemlidir.

6.3. Posta Yoluyla Teslim

Başvuru onaylanıp ikamet izni kartı basıldıktan sonra, kart PTT aracılığıyla başvuru sahibinin beyan ettiği adrese gönderilir. Teslimat süresi genellikle karar tarihinden itibaren 2-4 hafta arasındadır. Başvuru sahibi, başvuru sırasında verilen İkamet İzni Başvuru Belgesi ile kart eline ulaşana kadar Türkiye’de yasal olarak kalabilir.

Kartın teslim alınamaması halinde PTT şubesinden takip edilebilir. Adres değişikliği halinde Göç İdaresi’ne bildirim yapılması zorunludur (YUKK Md. 26, adres bildirimi yükümlülüğü). Adres değişikliği bildirmeyen yabancılara idari para cezası uygulanabilir.

Bölüm 7: Serka Hukuk Bürosu Yabancılar Hukuku Hizmetleri

Serka Hukuk Bürosu, yabancılar hukuku alanında kapsamlı avukatlık ve danışmanlık hizmeti sunar. Oturma izni başvurusundan vatandaşlık sürecine, çalışma izni takibinden idari dava süreçlerine kadar tüm aşamalarda müvekkillerimize uluslararası ölçekte hukuki destek sağlıyoruz.

7.1. Oturma İzni Hizmetlerimiz

• İlk başvuru danışmanlığı: Müvekkilin durumuna en uygun ikamet izni türünün belirlenmesi, gerekli belgelerin hazırlanması ve e-ikamet başvurusunun eksiksiz tamamlanması.
• Uzatma ve dönüştürme işlemleri: Mevcut ikamet izninin uzatılması, izin türü değişikliği (kısa dönemden uzun döneme geçiş gibi) ve süre takibi.
• Red ve iptal kararlarına itiraz: İdari itiraz sürecinin yönetilmesi ve gerektiğinde idare mahkemesinde iptal davası açılması.
• Uzun dönem ikamet izni başvurusu: 8 yıllık ikamet süresini tamamlayan yabancılar için süresiz izin başvurusu hazırlığı.

7.2. Vatandaşlık Hizmetlerimiz

• Genel başvuru hazırlığı: TVK Md. 11 kapsamında 5 yıllık ikamet şartını karşılayan yabancılar için başvuru dosyasının hazırlanması ve sürecin takibi.
• Evlenme yoluyla vatandaşlık: TVK Md. 16 kapsamında başvuru, mülakata hazırlık ve süreç yönetimi.
• Yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık: Gayrimenkul alımından tapu şerhine, SPK değerleme raporundan banka mevduatına ve sabit sermaye yatırımına kadar tüm yatırım kategorilerinde başvuru dosyasının hazırlanması ve Cumhurbaşkanlığı kararına kadar sürecin takibi.
• Red kararına itiraz: Vatandaşlık başvurusu reddedilen müvekkiller için idare mahkemesinde iptal davası açılması, yürütmenin durdurulması talebi ve istinaf/temyiz süreçleri.

7.3. Çalışma İzni ve Şirket Kuruluşu Hizmetlerimiz

• Çalışma izni başvurusu: İşveren adına veya yabancı çalışan adına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı e-izin sistemi üzerinden başvuru hazırlığı ve takibi.
• Turkuaz Kart başvurusu: Nitelikli yabancılar için puanlama sistemine uygun dosya hazırlığı.
• Yabancı şirket kuruluşu: Limited veya anonim şirket kurulması, ticaret sicil işlemleri ve ardından çalışma izni başvurusu.
• Çalışma izni uzatma ve dönüştürme: Süreli izinden süresiz izne geçiş, işveren değişikliği ve meslek değişikliği işlemleri.

7.4. İdari Dava Hizmetlerimiz

• Oturma izni red/iptal kararlarına karşı idare mahkemesi davaları
• Sınır dışı (deport) kararlarına karşı iptal davaları ve yürütmenin durdurulması
• Vatandaşlık red kararlarına karşı İYÜK uyarınca iptal davaları
• Çalışma izni red kararlarına karşı idari itiraz ve dava süreçleri
• Giriş yasağı (şahsa özel tahdit kodu) kaldırma işlemleri
• Bölge İdare Mahkemesi (istinaf) ve Danıştay (temyiz) aşamalarında temsil

7.5. Neden Serka Hukuk Bürosu?

Yabancılar hukuku; sürekli değişen mevzuat, idari uygulamalar ve yargı içtihatlarıyla teknik bir alandır. Serka Hukuk Bürosu olarak bu alandaki uygulama deneyimimiz ve güncel mevzuat takibimiz ile müvekkillerimize somut yönlendirme sağlıyoruz. Oturma izni, çalışma izni ve vatandaşlık süreçlerinde hatalı başvuru veya eksik belge nedeniyle yaşanabilecek red, iptal ve hak kayıplarının önüne geçmek için profesyonel hukuki destek belirleyici öneme sahiptir.

Serka Hukuk Bürosu olarak sunduğumuz avantajlar:

• Uzman kadro: Yabancılar hukuku, idare hukuku ve ticaret hukuku alanlarında deneyimli avukat kadromuz.
• Çok dilli iletişim: Türkçe, İngilizce, Rusça, Arapça ve Farsça dahil birden fazla dilde hizmet verme kapasitemiz.
• Süreç takibi: Başvuru tarihinden karar aşamasına kadar tüm sürecin proaktif takibi ve müvekkile düzenli bilgilendirme.
• İdari ve yargısal temsil: Red ve iptal kararlarına karşı itiraz ve dava süreçlerinde tam temsil.
• Güncel mevzuat bilgisi: Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelik değişiklikleri ve Danıştay içtihatlarının sürekli takibi.

Sık Sorulan Sorular

Türk vatandaşlığı için gayrimenkul yatırım eşiği ne kadardır?

Yatırım yoluyla istisnai Türk vatandaşlığında gayrimenkul alt eşiği 400.000 ABD Dolarıdır. Bu tutar 13 Haziran 2022’den beri geçerlidir; önceki 250.000 USD eşiği artık uygulanmamaktadır. Ödeme banka kanalıyla yapılır, Döviz Alım Belgesi düzenlenir, değer SPK lisanslı kuruluş raporuyla tespit edilir ve tapuya 3 yıl satmama şerhi konur.

Türk vatandaşı ile evlenince hemen vatandaş olunur mu?

Hayır. TVK Madde 16 uyarınca evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. Türk vatandaşıyla en az 3 yıl evli kalmak, evliliğin devam etmesi ve aile birliği içinde yaşamak gerekir. Başvuru Nüfus Müdürlüğü’ne yapılır; güvenlik soruşturması ve mülakatta evliliğin muvazaalı olup olmadığı değerlendirilir.

Vatandaşlık başvurusu reddedilirse dava açma süresi nedir?

Red kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır (İYÜK Md. 7). Yetkili mahkeme, başvuru sahibinin ikametgâhının bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Mahkeme kararına karşı istinaf (Bölge İdare Mahkemesi) ve temyiz (Danıştay) yolları açıktır.

Uzun dönem ikamet izni için kaç yıl gerekir?

Uzun dönem ikamet izni için Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl ikamet etmiş olmak gerekir (YUKK Md. 42). Ayrıca son 3 yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu güvenliğine tehdit oluşturmamak şartları aranır. Bu izin süresiz statü sağlar.

Çalışma izni olan yabancı ayrıca ikamet izni almak zorunda mı?

Hayır. 6735 sayılı Kanun Madde 6 uyarınca geçerli çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle çalışma izni alan yabancının ayrıca ikamet izni başvurusu yapmasına gerek yoktur. Şirket kurup ortak veya yönetici sıfatıyla çalışma izni alan yabancılar için de aynı kural geçerlidir.

Sınır dışı (deport) kararına karşı ne kadar sürede dava açılır?

6458 sayılı YUKK Madde 53/3 uyarınca sınır dışı kararına karşı, tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır. Süresinde açılan dava, yargılama sonuna kadar sınır dışı işleminin infazını durdurur. Bu kısa süre nedeniyle deport tebliğinden hemen sonra hukuki destek alınması kritik önemdedir.

İkamet izni uzatma başvurusu ne zaman yapılmalıdır?

YUKK Madde 32/3 uyarınca uzatma başvurusu, iznin dolmasından en geç 60 gün önce yapılmalıdır. Süre geçirildikten sonra yapılan başvurularda karar verilinceye kadar kalış hakkı sürse de geç başvuru red riski doğurur. Süresi tamamen dolan ve uzatma yapılmayan izinde yabancı yasadışı ikamette sayılır ve para cezası ile sınır dışı işlemine konu olabilir.

Hukuki danışmanlık alın. Oturma izni, çalışma izni veya Türk vatandaşlığı süreciniz için Serka Hukuk Bürosu avukatlarına ulaşın. İlk değerlendirme görüşmesinde dosyanızın hangi izin veya vatandaşlık yoluna uygun olduğunu belirler, gerekli belgeleri ve takvimi netleştiririz. Ücretlendirmemiz başvuru hazırlığından süreç takibine kadar her şey dahil ve önceden yazılı olarak sunulur; süreç başlamadan tüm maliyet kalemlerini şeffaf biçimde paylaşırız. WhatsApp: +90 530 127 5935 | E-posta: bilgi@serkahukuk.com

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Sonuç garantisi verilmez; her başvurunun sonucu ilgili idarenin değerlendirmesine bağlıdır. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, bireysel durumunuza yönelik hukuki değerlendirme için mutlaka uzman bir avukata danışmanız önerilir. Mevzuatta ve uygulamada değişiklikler olabileceğinden, bu rehberin içeriğinin güncel mevzuatla doğrulanması gerekir. Son güncelleme: 14 Haziran 2026.

Atıfta Bulunulan Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) | 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) | 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu | Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik | 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYÜK) | 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) | İlgili Cumhurbaşkanlığı Kararları