Yabancılar Oturma İzni ve Vatandaşlık İşlemleri

Oturma izni ve vatandaşlık başvuruları nasıl ayrılır?

Oturma izni yabancının Türkiye'de kalış statüsünü (6458 sayılı Kanun m.19 vd.), vatandaşlık ise ayrı şartlara bağlı hukuki statüyü (5901 sayılı Kanun m.11, m.12 ve m.16) ilgilendirir. Kısa dönem, aile, öğrenci, çalışma izni bağlantısı, ret ve itiraz dosyaları ayrı belge ve süre planı gerektirir. Başvuru türü yanlış seçilirse ret ve hak kaybı riski artar.

• Başvuru amacı, kalış geçmişi, adres, gelir ve sigorta belgeleri birlikte hazırlanmalı.
• Ret kararında tebliğ tarihi, gerekçe ve dava/itiraz yolu ayrı kontrol edilmeli.
• Vatandaşlık hedefi varsa oturma, çalışma ve yatırım adımları birlikte planlanmalı.

Bölüm 1: Oturma İzni Türleri Nelerdir? (YUKK Md. 30-49)

Türkiye’de yabancıların ikamet hakkı altı izin türüne ayrılır ve tamamı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenir. Kanun 4 Nisan 2013’te kabul edilmiş, 11 Nisan 2013 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmış ve ikamet hükümleri yayımından bir yıl sonra yürürlüğe girmiştir (Md. 125/1-b). İkamet, Kanunun yabancılara ayrılan ikinci kısmının ikinci bölümünde (Md. 19-49) düzenlenir. İkamet izni, yabancının Türkiye’de belirli bir süre kalmasına olanak tanıyan resmi bir belgedir ve vize süresinin ötesinde Türkiye’de bulunmak isteyen her yabancı için zorunludur.

1.1. Kısa Dönem İkamet İzni (YUKK Md. 31-33)

Kısa dönem ikamet izni, en yaygın oturma izni türüdür ve YUKK Madde 31’de sayılan hallerde verilir. Bu izin; bilimsel araştırma amacıyla gelenler, Türkiye’de taşınmaz mal sahibi olanlar, ticari bağlantı veya iş kurma amacı taşıyanlar, hizmet içi eğitim programlarına katılacaklar, Türkiye’deki üniversitelerle öğrenci değişim anlaşmaları kapsamında gelenler, turizm amacıyla kalacaklar, kamu sağlığına tehdit sayılan bir hastalık taşımadan tedavi görecekler, adli veya idari makamların talebiyle kalması gerekenler, Türkçe öğrenme kurslarına katılacaklar, Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayıp mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvuranlar, Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapacaklar ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları gibi geniş bir kitleye hitap eder (Md. 31/1). Taşınmaz sahipliğine dayanan izinde taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (Md. 31/6).

Süre: Kısa dönem ikamet izni, yatırımcı (j) ve KKTC vatandaşı (k) bentleri dışında her defasında en fazla 2 (iki) yıllık sürelerle verilir (Md. 31/2); bu iki bentte süre en fazla beşer yıldır (Md. 31/5). İzinler valiliklerce uzatılabilir (Md. 24/1).

Gerekli Belgeler: Başvuru formu, pasaport veya yerine geçen belge, dört adet biyometrik fotoğraf, geçerli sağlık sigortası, konaklama bilgisi (kira sözleşmesi, tapu vb.), istenirse ülkesinin yetkili makamlarınca düzenlenmiş adli sicil kaydı (Md. 32/1-ç), yeterli maddi imkana sahip olunduğuna dair belge ve izin talebinin amaç kategorisine göre ek belgeler (tapu, ticaret sicil gazetesi, üniversite kabul yazısı vb.).

İptal ve Red Halleri (Md. 33): İznin 32. maddedeki şartlarından birinin yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması, iznin veriliş amacı dışında kullanılması ya da hakkında geçerli bir sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması hallerinde kısa dönem ikamet izni iptal edilir (Md. 33/1); yurt dışında kalış süresi bakımından iptalin usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir (Md. 33/2).

1.2. Aile İkamet İzni (YUKK Md. 34-37)

Aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamındakilerin, ikamet izni sahibi yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocuğuna verilir (Md. 34/1). Destekleyicide; toplamı asgari ücretten az olmamak üzere aile ferdi başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir, aile nüfusuna uygun barınma ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası, başvuru tarihinden geriye beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymediğini gösteren adli sicil kaydı, en az bir yıldır ikamet izniyle kalmak ve adres kayıt sisteminde kayıt aranır (Md. 35/1); Türk vatandaşıyla evli yabancılarda bir yıllık ikamet şartı uygulanmaz (Md. 35/2).

Süre (Md. 34/1): Aile ikamet izni, her defasında en fazla 3 (üç) yıla kadar verilebilir; ancak hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz. En az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olup on sekiz yaşını tamamlayan çocuk ve boşanma halinde en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olan, Türk vatandaşıyla evli yabancı kısa dönem ikamet iznine geçebilir; destekleyicinin ölümünde süre şartı aranmaz (Md. 34/5 ila 34/7).

Ret ve İptal (Md. 36 ve 37): 35. maddedeki şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, aile ikamet izni şartları ortadan kalktıktan sonra kısa dönem ikamet izni verilmemesi, geçerli bir sınır dışı etme ya da giriş yasağı kararı bulunması veya iznin amaç dışı kullanılması hallerinde aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir (Md. 36/1). Evliliğin sırf ikamet izni için yapıldığı tespit edilirse izin verilmez ya da iptal edilir ve bu izinle geçen süreler ikamet sürelerinin toplanmasında sayılmaz (Md. 37). Boşanmada Türk vatandaşıyla evli yabancıdan aranan üç yıllık aile ikamet izni şartı, aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse aranmaz (Md. 34/6).

1.3. Öğrenci İkamet İzni (YUKK Md. 38-41)

Öğrenci ikamet izni; Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora düzeyinde öğrenim görecek yabancı uyruklu öğrencilere verilir. Bakımı ve masrafları bir gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılara da velilerinin veya yasal temsilcilerinin muvafakatiyle öğrenci ikamet izni verilebilir (Md. 38/2). Türkiye’de örgün öğrenim gören ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar (Md. 41/1).

Süre ve iptal (Md. 38 ve 40): İlk ve ortaöğretimde izin birer yıllık sürelerle verilir ve uzatılır (Md. 38/2); öğrenim süresi bir yıldan kısaysa izin öğrenim süresini aşamaz (Md. 38/4). Şartların karşılanmaması veya ortadan kalkması, öğrenimin sürdürülemeyeceğinin anlaşılması, iznin amaç dışı kullanılması ya da geçerli bir sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunması hallerinde izin verilmez, verilmişse iptal edilir (Md. 40). Öğrenci ikamet izni anne, baba ve diğer yakınlara ikamet izni hakkı sağlamaz (Md. 38/3); uzun dönem ikamet için süresinin yarısı sayılır (Md. 28/2), vatandaşlık için ise öğrenim amacıyla geçen ikamet geçerli sayılmaz (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik Md. 71/1-ç); kişi sonradan geçerli sayılan bir nedenle ikamete bağlanırsa bu süreler de hesaba katılır (Md. 71/1-d).

1.4. Uzun Dönem İkamet İzni (YUKK Md. 42-45)

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de yabancılar için en ayrıcalıklı ikamet statüsüdür ve süresiz olarak verilir. Bu izni alabilmek için YUKK Madde 42’de belirtilen şartların tamamının sağlanması gerekir:

• Türkiye’de kesintisiz en az 8 (sekiz) yıl ikamet etmiş olmak.
• Son 3 yıl içinde sosyal yardım almamış olmak.
• Kendisi veya ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak.
• Geçerli bir sağlık sigortasına sahip olmak.
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.

Süre hesabı: Kesintisiz ikamet izni süreleri hesaplanırken öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin tamamı sayılır (Md. 28/2); zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar kesinti sayılır (Md. 28/1). Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlar uzun dönem ikamet iznine geçemez (Md. 42/2).

Haklar (Md. 44): Uzun dönem ikamet izni sahibi yabancılar; askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf olarak araç ithali ile özel kanunlardaki düzenlemeler hariç, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (Md. 44/1) ve süresiz çalışma iznine başvurabilir (6735 sayılı Kanun Md. 10/3).

İptal (Md. 45): Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturma ya da sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunma hallerinde uzun dönem ikamet izni iptal edilir.

1.5. İnsani İkamet İzni (YUKK Md. 46)

İnsani ikamet izni; diğer ikamet izni türlerinin genel şartlarını karşılayamayan ancak insani nedenlerle Türkiye’de kalması gereken yabancılara verilir. YUKK Madde 46 uyarınca bu izin; çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda ya da sınır dışı etme veya giriş yasağı kararına rağmen yabancının çıkışı yaptırılamadığında olduğu gibi maddede sayılan hallerde, Göç İdaresi’nin onayıyla valilikçe verilebilir; insan ticareti mağduru yabancıya ise ayrı bir ikamet izni verilir (Md. 48). Süresi Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlıdır ve uzatılabilir (Md. 46/1); 2019’daki 7196 sayılı Kanun, bu fıkradaki en fazla birer yıllık sürelerle ibaresini bu ifadeyle değiştirmiştir. İnsani ikamet izni sahibi uzun dönem ikamet iznine geçemez (Md. 42/2).

Tablo 1: Oturma İzni Türleri Karşılaştırma Tablosu

Bölüm 2: Yabancılar Çalışma İznini Nasıl Alır? (6735 Sayılı Kanun)

Yabancıların çalışma izni, ikamet ile kazanılmaz; ayrı bir başvuru gerektirir ve 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (kabul tarihi 28 Temmuz 2016; 13 Ağustos 2016 tarihli ve 29800 sayılı Resmi Gazete) ile düzenlenir. Bu kanun, daha önce yürürlükte olan 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’u yürürlükten kaldırmıştır. Çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer; yani geçerli çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek yoktur (6458 sayılı Kanun Md. 27/1, 6735 sayılı Kanun Md. 12/1).

2.1. Çalışma İzni Türleri

a) Süreli (Bağımlı) Çalışma İzni: Belirli bir işveren nezdinde, belirli bir işyeri ve meslekte çalışmak üzere verilir. İlk başvuruda en fazla 1 yıl süreyle verilir. Uzatma başvurularında aynı işverene bağlı olarak 2 yıla, ardından 3 yıla kadar uzatılabilir. Başvuru, işveren tarafından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın e-izin sistemi üzerinden yapılır. Başvuru, Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterlerine göre incelenir ve bu kriterleri karşılamayan başvuru reddedilir (Md. 7/6 ve 9/1-e). Bu kriterler her yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdamını, işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL ya da net satışlarının en az 8.000.000 TL ya da ihracatının en az 150.000 ABD doları olmasını (yeni kurulan işyerinde ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olmasını) ve göreve göre asgari ücretin bir ila beş katı ücreti arar; başvuru tarihinden önceki üç yılda en az bir yıl Türkiye’de yasal olarak kalmış en fazla üç yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri uygulanmaz (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri, A.1 ila A.4); farklı bir işveren yanında çalışmak için yapılan başvuru ilk başvuru gibi değerlendirilir (Md. 10/2).

b) Süresiz Çalışma İzni ve Bağımsız Çalışma İzni: İki ayrı izindir. Türkiye’de uzun dönem ikamet izni ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancı süresiz çalışma iznine başvurabilir; şartları taşımak mutlak hak sağlamaz (6735 sayılı Kanun Md. 10/3). Süresiz çalışma izni sahibi uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır; seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik yükümlülüğü yoktur (Md. 10/4). Bağımsız çalışma izni ise diğer kanunlardaki özel şartları sağlayan profesyonel meslek mensubu yabancıya verilebilir (Md. 10/6).

c) İstisnai Çalışma İzni: 6735 sayılı Kanun’un 16. maddesi, Bakanlığın uluslararası işgücü politikasına uygun olarak bazı yabancılara 7, 9 ve 10. maddelerin uygulanmasında istisna tanınabileceğini söyler. Bunlar arasında nitelikli işgücü ve nitelikli yatırımcı sayılanlar, belirli bir projede istihdam edilenler, Türk soylu olduğu bildirilenler, KKTC ve Avrupa Birliği vatandaşları, bir Türk vatandaşıyla evli olup eşiyle Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayanlar ve yabancı devlet temsilciliklerinde diplomatik dokunulmazlığı olmadan çalışanlar vardır (Md. 16/1).

2.2. Turkuaz Kart

Turkuaz Kart, 6735 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle düzenlenen ve Türkiye’ye nitelikli yabancı işgücü çekmeyi amaçlayan özel bir çalışma izni türüdür. Turkuaz Kart sahibi süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır (Md. 11/4); süresiz çalışma izni sahibi de uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır (Md. 10/4). Başvuru; eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, Türkiye’deki faaliyetin veya yatırımın ekonomiye ve istihdama etkisi ile Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara göre değerlendirilir (Md. 11/1).

Turkuaz Kart, ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilir; geçiş süresi kaydının kaldırılması ve süresiz Turkuaz Kart için başvuru, sürenin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan yapılır (Md. 11/2). Eşe ve bakmakla yükümlü olunan çocuklara Turkuaz Kart sahibi yakını olduğunu gösteren ve ikamet izni yerine geçen belge verilir (Md. 11/3). Turkuaz Kart sahibi, yabancı eşi ve kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocukları, Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilecekler arasındadır (TVK Md. 12/1-b).

2.3. Yabancı Şirket Kuruluşu ile Çalışma İzni

Yabancı uyruklu gerçek veya tüzel kişiler, Türkiye’de Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı TTK) hükümlerine uygun olarak limited şirket, anonim şirket veya şube açabilirler. Limited şirketin şirket ortağı olan müdürü ve anonim şirketin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi çalışma izni alarak çalışabilir (6735 sayılı Kanun Md. 10/5); anonim şirketin Türkiye’de ikamet etmeyen yönetim kurulu üyesi ve diğer şirketlerin yönetici sıfatı olmayan ortağı ise çalışma izni muafiyeti kapsamındadır (Md. 13/7) ve muafiyetle geçen süre çalışma veya ikamet izni sürelerine sayılmaz (Md. 13/6).

Güncel sermaye eşikleri uygulamada şu şekildedir: limited şirket için asgari sermaye 50.000 TL, anonim şirket için 250.000 TL (kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL) olarak düzenlenmiştir (6102 sayılı TTK Md. 332 ve 580, Cumhurbaşkanı Kararı 7887). Şirket ortağı yabancının çalışma izninde Bakanlığın değerlendirme kriterleri, şirketin ödenmiş sermayesinin ve yabancının kendi sermaye tutarının en az 500.000 TL, ortaklık payının en az yüzde yirmi olmasını ve işyerinde en az beş Türk vatandaşının çalışmasını arar; sermaye payı 100.000 ABD doları veya üzeri olan ortakta bu iki kriter uygulanmaz (Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri, C.1.1 ve C.1.2; 6735 sayılı Kanun Md. 7/6). Not: Bu sermaye eşikleri şirket kuruluşunun şartlarıdır; yatırım yoluyla vatandaşlık eşiği ile karıştırılmamalıdır.

Tablo 2: Çalışma İzni Türleri ve Başvuru Süreçleri

Bölüm 3: Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? (5901 Sayılı TVK)

Türk vatandaşlığı dört temel yoldan kazanılır: doğum, evlenme, genel başvuru (5 yıl ikamet) ve yatırım dahil istisnai yol. Tamamı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelik ile düzenlenir. TVK, 29 Mayıs 2009 tarihinde kabul edilmiş olup Türk vatandaşlığının kazanılmasını, kaybedilmesini, vatandaşlığın ispatını ve bu konulardaki idari işlemleri kapsamlı olarak düzenler.

3.1. Doğumla Kazanma (TVK Md. 6-8)

TVK Madde 6 uyarınca Türk vatandaşlığı, doğumla soy bağı veya doğum yeri esasına göre kazanılır. Soy bağı esası (ius sanguinis) gereğince, Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Evlilik birliği dışında doğan çocuk, Türk vatandaşı anadan doğmuşsa Türk vatandaşıdır; Türk vatandaşı babadan doğmuşsa soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi halinde Türk vatandaşlığını kazanır (Md. 7/3).

Doğum yeri esası (ius soli) ise Madde 8’de düzenlenmiştir: Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır (Md. 8/1). Türkiye’de bulunmuş çocuk ise aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır (TVK Md. 8/2) ve bu kurala göre değerlendirilir.

3.2. Evlenme ile Kazanma (TVK Md. 16)

TVK Madde 16 uyarınca, bir Türk vatandaşı ile evlenen yabancı, evlenme sebebiyle doğrudan Türk vatandaşlığını kazanamaz; ancak vatandaşlık başvurusunda bulunabilmek için kolaylaştırılmış şartlar uygulanır. Bu şartlar:

• En az 3 yıldır bir Türk vatandaşı ile evli olmak ve evliliğin devam etmesi.
• Aile birliği içinde yaşamak.
• Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak.
• Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.

Başvuru, Türkiye’de yerleşim yerinin valiliğine (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında dış temsilciliğe bizzat veya bu hakkı veren vekaletnameyle yapılır (TVK Md. 37); yurt dışından başvuruda mülakatı konsolosluk yapar (Yönetmelik Md. 30). Kanun bu yolda beş yıllık ikamet ve Türkçe şartı saymaz; 16. maddedeki şartlar aranır. Eş evlilikten sonra Türk vatandaşı olmuşsa üç yıl, eşin vatandaşlığı kazandığı tarihten sayılır (Yönetmelik Md. 25/3). İl emniyet müdürlüğü aile birliğini ve evlilikle bağdaşmayan davranışları araştırır (Md. 28), il komisyonu eşleri ayrı ayrı ve birlikte mülakata alarak evliliğin gerçek olup olmadığını inceler (Md. 29) ve kararı İçişleri Bakanlığı verir (TVK Md. 19/1). Başvuruda evliliğin devam ediyor olması aranır (TVK Md. 16/1); başvurudan sonra evlilik Türk vatandaşı eşin ölümüyle sona ererse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (Md. 16/2). Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk ise doğumla Türk vatandaşıdır (Md. 7/1).

3.3. Genel Başvuru ile Kazanma (TVK Md. 11), 5 Yıl İkamet Şartı

TVK Madde 11, Türk vatandaşlığının başvuru üzerine (yetkili makam kararı ile) kazanılmasının genel şartlarını düzenler. Bu yol, en yaygın vatandaşlık kazanma yöntemidir ve aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesini gerektirir:

• Kendi milli kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak.
• Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz 5 yıl ikamet etmiş olmak (TVK Md. 11/1-b). Bu sürede toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı süreler ikameti kesmez ve süreye sayılır (TVK Md. 15/1).
• Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek: taşınmaz edinmek, iş kurmak, yatırım yapmak, ticaret ve iş merkezini Türkiye’ye nakletmek, çalışma iznine tabi olarak çalışmak, Türk vatandaşıyla evlenmek, ailece başvurmak, daha önce Türk vatandaşlığını kazanmış ana, baba, kardeş ya da çocuk sahibi olmak veya eğitimini Türkiye’de tamamlamak (Yönetmelik Md. 15/1-c).
• Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak.
• İyi ahlak sahibi olmak; taksirli suçlar hariç, ertelenmiş, hükmün açıklanması geri bırakılmış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi altı aydan fazla hapis cezası alan Türk vatandaşlığını kazanamaz (Yönetmelik Md. 72/5).
• Toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde Türkçe konuşabilmek (Yönetmelik Md. 15/1-e).
• Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelir kaynağına veya mesleğe sahip olmak.
• Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak.

Hangi ikamet sayılır? Türk vatandaşlığının kazanılmasında sığınma veya iltica başvurusu, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğa refakat ve tedavi gibi amaçlarla alınan ikamet tezkeresiyle ya da diplomatik kimlik kartıyla Türkiye’de geçen ikamet geçerli sayılmaz (Yönetmelik Md. 71/1-ç). Bu nedenlerle bulunan kişi sonradan geçerli sayılan bir nedenle ikamete bağlanırsa önceki süreleri de hesaba katılır; bu kural turistik amaçlı ikamet tezkeresiyle bulunanlara uygulanmaz (Md. 71/1-d). Geçerli ikamet izni olmaksızın altı aydan fazla Türkiye’de bulunmak ikamet süresini keser (Md. 71/1-c). Çalışma izni ikamet izni yerine geçer (6458 sayılı Kanun Md. 27/1) ve Yönetmelik çalışma iznine tabi olarak çalışmayı yerleşme niyetini gösteren davranışlar arasında sayar (Md. 15/1-c).

Başvuru ve işlem sırası: Genel yolda müracaat makamı yerleşim yerinin bulunduğu valiliktir (Yönetmelik Md. 16/1). Ön incelemede ergin olmayan, beş yıl kesintisiz ikamet etmeyen, ikameti yukarıdaki amaçlara bağlanmış olan, herhangi bir suçtan yargılaması süren, hükümlü veya tutuklu olan ya da istenen belgeleri ibraz edemeyen kişinin başvurusu kabul edilmez ve bu yazılı olarak bildirilir (Md. 16/2). Kabul edilen dosya için il emniyet müdürlüğü soruşturma yapar (Md. 17/2 ve 18), il komisyonu mülakat yapar (Md. 19) ve kararı İçişleri Bakanlığı verir (TVK Md. 19/1).

3.4. İstisnai Vatandaşlık (TVK Md. 12), Yatırım Yoluyla Vatandaşlık

TVK Madde 12 uyarınca, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından herhangi bir engeli bulunmamak kaydıyla, Cumhurbaşkanı kararı ile aşağıdaki şartları taşıyan yabancılara Türk vatandaşlığı istisnai olarak verilebilir. Bu madde, özellikle yatırım yoluyla vatandaşlık programının hukuki temelini oluşturur.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik Madde 20 ve ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararları uyarınca, istisnai vatandaşlık için belirlenen güncel yatırım eşikleri (13 Haziran 2022 düzenlemesi ile) şöyledir:

• En az 400.000 ABD Doları değerinde gayrimenkul satın almak ve tapu kaydına 3 yıl satmama şerhi koydurtmak. Ödeme banka kanalıyla yapılır, Döviz Alım Belgesi (DAB) düzenlenir ve değer, 28 Eylül 2026’dan beri Sermaye Piyasası Kurulunca yetkilendirilmiş herhangi bir değerleme kuruluşunun Web Tapu üzerinden istenen değerleme raporuyla tespit edilir (4 Mart 2024’ten bu tarihe kadar yalnız TOKİ iştiraki GEDAŞ Gayrimenkul Değerleme A.Ş.’nin raporu kabul ediliyordu, TKGM’nin 2024/2 sayılı Genelgesi). 9 Aralık 2024’ten beri yatırım tutarını bu rapora dayanan Taşınmaz Edinim Sureti İle Vatandaşlık Kazanımına Esas Tutar Tespit Belgesi (TTB) teyit eder (TKGM’nin 2024/4 sayılı Genelgesi, 28 Eylül 2026 tarihli ve 21914825 sayılı Makam Oluru ile değişik). Bu yolda eski 250.000 USD eşiği 13 Haziran 2022’den beri geçerli değildir.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında sabit sermaye yatırımı yapmak (fabrika, işletme kurma vb.).
• En az 50 kişilik istihdam oluşturmak; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın usulü, yabancının sahibi veya ortağı olduğu şirketlerde toplamda en az 50 Türk vatandaşının tam zamanlı ve son altı ayda sürekli çalışmasını arar.
• En az 500.000 ABD Doları veya karşılığı döviz tutarında mevduatı Türk bankalarına yatırmak ve 3 yıl tutma taahhüdü vermek.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında devlet borçlanma aracı satın almak ve 3 yıl elde tutma taahhüdü vermek.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında gayrimenkul yatırım fonu katılma payı veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı satın almak ve 3 yıl elde tutma taahhüdü vermek.
• En az 500.000 ABD Doları tutarında katkı payını SEDDK’nın belirlediği fonlarda tutarak bireysel emeklilik sistemine yatırmak ve 3 yıl sistemde kalmak (Yönetmelik Md. 20/2-f).

Gayrimenkul, mevduat, borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik yollarında döviz, işlemden önce Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya, o banka tarafından da Merkez Bankası’na satılır; mevduat, borçlanma aracı ve bireysel emeklilik yollarında bu satıştan elde edilen Türk lirası üç yıl tutulur (Yönetmelik Md. 20/10). Türk lirasıyla yapılan bir yatırım bu yollarda sayılmaz, çünkü satılacak döviz yoktur.

İstisnai vatandaşlık başvurusu Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne yapılır. 2019 ile 2021 yıllarındaki dosyalarımızda iyi hazırlanmış bir dosya, yatırımın tamamlanmasından pasaporta üç ila dört ayda ulaştı; 2026’da ise güvenlik ve arşiv araştırması birçok dosyayı dört ayın çok ötesinde bekletti ve kararlar toplu halde çıktı. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün istediği gibi yatırımcı uygunluk belgesini bizzat alır, kısa dönem ikamet izni başvurusunu bizzat yapar, ikamet izin kartını bizzat alır ve vatandaşlık başvurusunu bizzat yapar; ikamet ve vatandaşlık başvurularında parmak izi verir. Başvuru sahibinin eşi ile ergin olmayan veya bağımlı çocukları da aynı başvuru kapsamında Türk vatandaşlığı kazanabilir. Uygulamada en sık görülen hata, gayrimenkul değerinin SPK yetkili değerleme kuruluşunun raporu ve ona dayanan TTB ile tam belgelenmemesidir; sonradan yapılan değer denetimlerine karşı tam değer dokümantasyonu kritik önemdedir.

3.5. Cumhurbaşkanı Kararı ile Vatandaşlık

TVK Madde 12’nin geniş yetki veren yapısı uyarınca, yukarıda sayılan yatırım kategorileri dışında da Cumhurbaşkanı, Türkiye’ye önemli hizmetlerde bulunan veya bulunacağı düşünülen kişilere istisnai olarak vatandaşlık verebilir. Bu kapsamda; bilim insanları, sporcular, sanatçılar, iş dünyası liderleri ve Türkiye’nin stratejik çıkarlarına katkıda bulunan kişiler değerlendirilebilir. Şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (TVK Md. 10/1).

Bölüm 4: Vatandaşlık Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır?

4.1. Başvuru Yeri ve Belgeler

Türk vatandaşlığı başvurusu, Türkiye’de ikamet edilen yer valiliğine (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında dış temsilciliklere bizzat veya bu hakkı veren vekaletnameyle yapılır (TVK Md. 37); genel yolda müracaat makamı yerleşim yerinin bulunduğu valiliktir (Yönetmelik Md. 16/1); yatırım yoluyla başvuruda ise Genel Müdürlük, vatandaşlık başvurusunun İstanbul ve Ankara’daki Özel Ortak Ofislere, diğer illerde İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne yabancının kendisi tarafından bizzat yapılmasını ister. Başvuru sırasında aşağıdaki belgeler istenir:

• İsteği belirten form dilekçe
• Hangi devletin vatandaşı olduğunu gösteren pasaport veya benzeri belge
• Doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği; evliyse eş ve çocuklarla aile bağını gösteren belge
• Medeni hal belgesi; evliyse evlenme, boşanmışsa boşanma, dulsa eşin ölüm belgesi
• Varsa Türk vatandaşı birinci veya ikinci derece yakınların nüfus kayıt örneği
• Usul ve esasları Sağlık Bakanlığınca belirlenen sağlık raporu
• Geliri veya mesleği gösteren çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belge
• Beş yıllık kesintisiz ikameti gösteren yurda giriş ve çıkış tarihleri belgesi
• İşlemler sonuçlanıncaya kadar yetecek süreli ikamet izni
• Varsa kesinleşmiş mahkeme kararının onaylı örneği
• Doğum tarihinin ayı ve günü eksikse tamamlayan belge
• Hizmet bedeli makbuzu (2026’da genel ve evlilik yolunda 957,26 TL, istisnai yolda 135,45 TL)
• Yabancı makamlardan alınan pasaport, diploma gibi belgelerin Türkçe tercümesi ve noter tasdiki (Yönetmelik Md. 67/2)
• Yatırım yoluyla başvurularda: tapu, banka dekontu, yatırım belgesi vb. (kategoriyi kanıtlayan resmi belgeler)

Bu liste genel yoldan (TVK Md. 11) başvuru içindir (Yönetmelik Md. 17/1). Evlilik yolunda Yönetmeliğin 26. maddesindeki liste uygulanır ve sağlık raporu ile gelir belgesi o listede yoktur; yurt dışından evlilik yoluyla başvuruda, yabancının ülkesinin kanunları izin veriyorsa sabıka kaydı istenir (Md. 30/4). Yatırım yoluyla istisnai başvuruda Yönetmelik Md. 20/3’ün kapalı listesi uygulanır: form dilekçe, pasaport, medeni hal belgesi, doğum belgesi ya da nüfus kaydı ve aile bağını gösteren kayıtlar, varsa birinci veya ikinci derece Türk akrabaların nüfus kaydı, eksik doğum tarihini tamamlayan belge ve hizmet bedeli makbuzu. Adli sicil kaydı, sağlık raporu ve gelir belgesi bu listede yoktur; buna karşın Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün kendi belge listesi, yabancının kendi ülke makamlarından son altı ay içinde alınmış sabıka kaydını ister (Vatandaşlık Hizmetleri Sıkça Sorulan Sorular). Kısa dönem ikamet izni aşamasında da istenebildiği için (YUKK Md. 32/1-ç) belge, vatandaşlık başvurusu gününde altı ayı doldurmamış olacak şekilde alınır.

4.2. Güvenlik Soruşturması

Genel ve evlilik yolunda dosyayı il müdürlüğü düzenler ve il emniyet müdürlüğünden soruşturma ister (Yönetmelik Md. 17/2 ve 27); yerleşim yerindeki güvenlik birimleri soruşturma, Milli İstihbarat Teşkilatı ile Emniyet Genel Müdürlüğü arşiv araştırması yapar ve bu araştırma ve soruşturma bir yıl geçerlidir (Md. 72/1 ve 72/4). Komisyonca şartları taşıdığı anlaşılan yabancının dosyası karar için İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü‘ne gönderilir (Md. 19/4). İstisnai vatandaşlık (yatırım) başvurularında 2019 ile 2021 yıllarındaki dosyalarımız, yatırımın tamamlanmasından pasaporta üç ila dört ay gösterdi; 2026’da bu aşama birçok dosyada dört ayın çok ötesine uzadı.

4.3. Mülakat Süreci

Genel yolda yabancı, vali veya görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında il müdürlüğü, il emniyet müdürlüğü, il jandarma komutanlığı, il milli eğitim müdürlüğü ve sosyal hizmetler il müdürlüğü temsilcilerinden oluşan il komisyonunca mülakata alınır (TVK Md. 18, Yönetmelik Md. 69/2). Komisyon başvuru şartlarını, soy durumunu, Türkçe konuşma yeterliliğini, geçimin nasıl sağlandığını ve toplumsal yaşama uyumu tespit eder (Yönetmelik Md. 19/1); şartları taşımadığı anlaşılan yabancının dosyası Bakanlığa gönderilmez ve bu ilgilisine tebliğ edilir (Md. 19/5). Evlenme yoluyla başvuruda yabancı ve eşi ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır ve evliliğin gerçek bir evlilik mi, vatandaşlık için yapılmış bir evlilik mi olduğu araştırılır (Md. 29/1).

4.4. Red Kararına Karşı İdare Mahkemesi Davası

Vatandaşlık başvurusunun reddedilmesi halinde, başvuru sahibi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYÜK) uyarınca idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Dava, red kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır (İYÜK Md. 7). Yetkili mahkeme, ret işlemini yapan makamın bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK Md. 32/1): başvuruyu ön incelemede kabul etmeyen valilik ise o ilin, kararı veren İçişleri Bakanlığı ise Ankara’nın idare mahkemesi (Yönetmelik Md. 15/1 ve 16/2); yatırım yoluyla başvuruda milli güvenlik veya kamu düzeni engeli nedeniyle ret de Bakanlığındır (TVK Md. 12/2).

İdare mahkemesi, red kararının hukuka uygunluğunu, gerekçesini ve ölçülülüğünü denetler. Red kararının gerekçesiz veya yetersiz gerekçeli olması, güvenlik soruşturmasının hatalı veya eksik yürütülmesi, eşitlik ilkesine aykırılık veya takdir yetkisinin kötüye kullanılması gibi hususlar iptal sebebi oluşturabilir. Mahkeme, red kararının iptaline karar verirse, idare başvuruyu yeniden değerlendirmekle yükümlüdür.

Önemli: İdare mahkemesi kararına karşı istinaf yoluna (Bölge İdare Mahkemesi) ve ardından temyiz yoluna (Danıştay) başvurulabilir.

Vatandaşlık verildikten sonra alınan iptal kararı ise ayrı bir yoldur. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 31. maddesi, kazanma kararının ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda alınmış olması halinde kararı veren makam tarafından iptal edilmesine izin verir; 32. maddeye göre iptal kararı karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder ve ilgiliye bağlı olarak vatandaşlığı kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır; 33. madde ise kararda gerekli görülmüşse Türkiye’deki malların bir yıl içinde tasfiyesini öngörür. 31. madde yatırımcının kendi yalan beyanını veya gizlemesini aradığından dava, beyan edilen bedelin yatırımcının kendi adına ve bankacılık kanalıyla ödediği bedel olup olmadığını gösteren tapu senedi, döviz alım belgesi ve banka kayıtları üzerine kurulur ve tebliğden itibaren altmış gün içinde açılır (İYUK Md. 7); yatırım yoluyla kazanılan vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla verildiğinden (TVK Md. 12) ve iptali kararı veren makamca yapıldığından (Md. 31), bu dava ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da açılır (2575 sayılı Kanun Md. 24/1-a); kusur aramayan 40. madde geri alması ise kararı ilk tarihinden itibaren hükümsüz kılar (Yönetmelik Md. 66/1). Ayrıntısı yatırım yoluyla kazanılan Türk vatandaşlığının iptali ve dava yolu sayfamızdadır; Serka Hukuk Bürosu bu davayı yazılı avukatlık sözleşmesi ve vekaletnameyle yürütür.

Bölüm 5: Oturma İzni İptal Edilirse Hangi İtiraz Yolları Vardır?

5.1. İptal Sebepleri

YUKK’un ilgili maddelerinde her bir ikamet izni türü için ayrı iptal sebepleri düzenlenmiştir. Genel olarak oturma izninin iptal edilebileceği haller şunlardır:

• İznin amaç dışı kullanımı: Örneğin kısa dönem ikamet izni alıp izinsiz çalışmak (YUKK Md. 33/1-b).
• Şartların sağlanmaması veya ortadan kalkması: İznin 32. maddedeki şartlarından birinin, örneğin istenen belgelerin veya adres bilgisinin, yerine getirilmemesi ya da sonradan ortadan kalkması (Md. 33/1-a); başvuruda sahte belge kullanmak ayrıca sınır dışı etme sebebidir (Md. 54/1-c).
• Sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı: Hakkında geçerli bir sınır dışı etme ya da giriş yasağı kararı bulunması (Md. 33/1-ç); kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit ise sınır dışı etme sebebidir (Md. 54/1-d).
• Sağlık sigortasının sona ermesi: Başvurunun dayandığı sağlık sigortasının yenilenmemesi, iznin şartını ortadan kaldırır (Md. 33/1-a).
• Süre aşımı: İzin süresinin dolmasına rağmen uzatma başvurusu yapılmaması.
• Yurt dışı kalma süresi: İznin yurt dışında kalış süresi bakımından iptaline ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir (Md. 33/2).
• Sponsor kişinin izninin sona ermesi: Aile ikamet izninde sponsor kişinin izninin iptal edilmesi veya süresinin dolması (Md. 36).
• Öğrenim durumunun sona ermesi: Öğrenci ikamet izninde öğrencinin kayıt silme, diplomaya hak kazanma veya uzaklaştırma gibi hallerle eğitimini sonlandırması (Md. 40).

5.2. İdari İtiraz ve Yargısal Başvuru

Oturma izni başvurusunun reddedilmesi veya mevcut iznin iptal edilmesi halinde, yabancının iki aşamalı başvuru hakkı bulunmaktadır:

1. İdari Başvuru: Dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur, otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen süre de hesaba katılarak yeniden işler (2577 sayılı Kanun Md. 11). Ret, uzatmama ve iptal kararlarının tebliğinde yabancının itiraz haklarını nasıl kullanacağı da yazılır (6458 sayılı Kanun Md. 25/2).

2. Yargısal Başvuru: İdari başvurunun reddedilmesi veya doğrudan yargı yoluna başvurulması halinde, 2577 sayılı İYÜK uyarınca idare mahkemesinde iptal davası açılır. Dava açma süresi, kararın tebliğinden itibaren 60 gündür. Dava süresince mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilebilir (İYÜK Md. 27). Mahkeme, işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, bu iki şart birlikte gerçekleştiğinde yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK Md. 27/2).

Sınır dışı (deport) kararına karşı dava ise farklı bir usule tabidir: 6458 sayılı YUKK Madde 54 sınır dışı kararını, Madde 53/3 ise tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmasını düzenler. Süresinde açılan dava, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, yargılama sonuna kadar sınır dışı işleminin infazını durdurur; davayı açan, başvurusunu kararı veren makama da bildirir (Md. 53/3). Bu nedenle deport tebliğinden sonra süreyi kaçırmamak hayati önemdedir.

5.3. Süre Aşımı Sorunları

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, ikamet izni süresi dolan yabancının uzatma başvurusunu zamanında yapmamasıdır. Uzatma başvurusu, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan yapılır (6458 sayılı Kanun Md. 24/2). Uzatma başvurusunda bulunana harca tabi olmayan bir belge verilir ve yabancı, izin süresi dolmuş olsa da karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de ikamet edebilir (Md. 24/2).

İkamet izninin süresi tamamen dolup herhangi bir uzatma başvurusu yapılmamışsa, yabancı yasadışı ikamette sayılır. Bu durum gelecekteki başvuruları olumsuz etkileyebilir, çıkışta ihlal süresinin ikamet harcının bir kat fazlasıyla alınmasına yol açar (492 sayılı Harçlar Kanunu, (6) sayılı tarife); kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal eden yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (6458 sayılı Kanun Md. 54/1-g). Bu nedenle iznin bitiş tarihi, altmış günlük uzatma penceresiyle birlikte izlenir.

Bölüm 6: e-İkamet Sistemi ve Dijital Başvurular Nasıl İşler?

6.1. e-ikamet.goc.gov.tr Sistemi

Kanun ikamet izni başvurusunu yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa bağlar (Md. 21/1) ve Türkiye içinden başvuruyu 22. maddede sayılan hallere (uzun dönem, öğrenci ve insani ikamet izinleri, aile ikamet izninden kısa döneme geçiş, kalış amacının değişmesi gibi) ve uzatmalara (Md. 24) ayırır. Göç İdaresi Başkanlığı ise Türkiye’de vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden fazla kalacak yabancıların ilk, uzatma ve geçiş başvurularını e-ikamet.goc.gov.tr üzerinden aldığını ve yabancının sistemin verdiği randevu gününde il veya ilçe göç idaresi müdürlüğünde hazır bulunacağını yazar (İkamet Genel Bilgiler).

Sistem üzerinden yapılabilen işlemler:

• İlk kez ikamet izni başvurusu
• İkamet izni uzatma başvurusu
• Başvuru durumu sorgulama
• Randevu alma ve yönetimi
• Belge yükleme ve eksik belge tamamlama
• Başvuru ücreti ödeme

6.2. Randevu Sistemi

e-ikamet sisteminde çevrimiçi başvuru formu doldurulduktan sonra, yabancıya il göç idaresi müdürlüğü‘ne randevu verilir. Randevu gününde başvuru sahibi istenen belgelerin asıllarıyla hazır bulunur; Başkanlık, ikamet izni başvurusunun yabancının yasal temsilcisi ya da avukatı aracılığıyla da yapılabileceğini ve idarenin gerekli görürse başvuru sırasında yabancının hazır bulunmasını isteyebileceğini de yazar (Göç İdaresi Başkanlığı, İkamet Genel Bilgiler). Biyometrik veriler (parmak izi ve fotoğraf) randevu sırasında alınır.

Pratik bilgiler: Randevu sırasında tüm belgelerin orijinallerinin ve fotokopilerinin bulundurulması, pasaportun talep edilen izin süresinden en az altmış gün daha uzun süreli olması (YUKK Md. 21/2) ve sağlık sigortası poliçesinin geçerli olması önemlidir. Bilgi veya belge eksikse değerlendirme eksikler tamamlanıncaya kadar ertelenebilir ve eksikler ilgiliye bildirilir (Md. 21/3); geçerli bir mazereti olmaksızın randevu gününde hazır bulunmayan yabancı hiç başvurmamış sayılır (Göç İdaresi Başkanlığı, İkamet Genel Bilgiler).

6.3. Posta Yoluyla Teslim

Başvuru onaylanıp ikamet izni kartı basıldıktan sonra, kart PTT aracılığıyla başvuru sahibinin beyan ettiği adrese gönderilir. Kartın adrese ulaşabilmesi için adres, telefon ve e-posta bilgilerinin güncel olması gerekir (Göç İdaresi Başkanlığı, İkamet Genel Bilgiler). Uzatma başvurusunda verilen ve harca tabi olmayan belgeyle yabancı, izin süresi dolmuş olsa da karar verilinceye kadar Türkiye’de ikamet edebilir (Md. 24/2).

Konsolosluktan ikamet ve çalışma izni alarak gelen yabancı, giriş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırır (Md. 26/2); insani ikamet izni alan da iznin verilişinden itibaren yirmi iş günü içinde kaydolur (Md. 46/2).

Bölüm 7: Serka Hukuk Bürosu Yabancılar Hukuku Hizmetleri

Serka Hukuk Bürosu, yabancılar hukuku alanında kapsamlı avukatlık ve danışmanlık hizmeti sunar. Oturma izni başvurusundan vatandaşlık sürecine, çalışma izni takibinden idari dava süreçlerine kadar tüm aşamalarda müvekkillerimize uluslararası ölçekte hukuki destek sağlıyoruz.

7.1. Oturma İzni Hizmetlerimiz

• İlk başvuru danışmanlığı: Müvekkilin durumuna en uygun ikamet izni türünün belirlenmesi, gerekli belgelerin hazırlanması ve e-ikamet başvurusunun eksiksiz tamamlanması.
• Uzatma ve dönüştürme işlemleri: Mevcut ikamet izninin uzatılması, izin türü değişikliği (kısa dönemden uzun döneme geçiş gibi) ve süre takibi.
• Red ve iptal kararlarına itiraz: İdari itiraz sürecinin yönetilmesi ve gerektiğinde idare mahkemesinde iptal davası açılması.
• Uzun dönem ikamet izni başvurusu: 8 yıllık ikamet süresini tamamlayan yabancılar için süresiz izin başvurusu hazırlığı.

7.2. Vatandaşlık Hizmetlerimiz

• Genel başvuru hazırlığı: TVK Md. 11 kapsamında 5 yıllık ikamet şartını karşılayan yabancılar için başvuru dosyasının hazırlanması ve sürecin takibi.
• Evlenme yoluyla vatandaşlık: TVK Md. 16 kapsamında başvuru, mülakata hazırlık ve süreç yönetimi.
• Yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık: Gayrimenkul alımından tapu şerhine, değerleme raporu ve TTB’den banka mevduatına ve sabit sermaye yatırımına kadar tüm yatırım kategorilerinde başvuru dosyasının hazırlanması ve Cumhurbaşkanlığı kararına kadar sürecin takibi.
• Red kararına itiraz: Vatandaşlık başvurusu reddedilen müvekkiller için idare mahkemesinde iptal davası açılması ve istinaf/temyiz süreçleri.

7.3. Çalışma İzni ve Şirket Kuruluşu Hizmetlerimiz

• Çalışma izni başvurusu: İşveren adına veya yabancı çalışan adına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı e-izin sistemi üzerinden başvuru hazırlığı ve takibi.
• Turkuaz Kart başvurusu: Nitelikli yabancılar için puanlama sistemine uygun dosya hazırlığı.
• Yabancı şirket kuruluşu: Limited veya anonim şirket kurulması, ticaret sicil işlemleri ve ardından çalışma izni başvurusu.
• Çalışma izni uzatma ve dönüştürme: Süreli izinden süresiz izne geçiş, işveren değişikliği ve meslek değişikliği işlemleri.

7.4. İdari Dava Hizmetlerimiz

• Oturma izni red/iptal kararlarına karşı idare mahkemesi davaları
• Sınır dışı (deport) kararlarına karşı iptal davaları ve yürütmenin durdurulması
• Vatandaşlık red kararlarına karşı İYÜK uyarınca iptal davaları
• Çalışma izni red kararlarına karşı idari itiraz ve dava süreçleri
• Giriş yasağı (şahsa özel tahdit kodu) kaldırma işlemleri
• Bölge İdare Mahkemesi (istinaf) ve Danıştay (temyiz) aşamalarında temsil

7.5. Neden Serka Hukuk Bürosu?

Yabancılar hukuku; sürekli değişen mevzuat, idari uygulamalar ve yargı içtihatlarıyla teknik bir alandır. Serka Hukuk Bürosu olarak bu alandaki uygulama deneyimimiz ve güncel mevzuat takibimiz ile müvekkillerimize somut yönlendirme sağlıyoruz. Oturma izni, çalışma izni ve vatandaşlık süreçlerinde hatalı başvuru veya eksik belge nedeniyle yaşanabilecek red, iptal ve hak kayıplarının önüne geçmek için profesyonel hukuki destek belirleyici öneme sahiptir.

Serka Hukuk Bürosu olarak sunduğumuz avantajlar:

• Çok dilli yazışma: Her dosya müvekkilin kendi dilinde yürütülür.
• Süreç takibi: Başvuru tarihinden karar aşamasına kadar tüm sürecin yakından takibi ve müvekkile düzenli bilgilendirme.
• İdari ve yargısal temsil: Red ve iptal kararlarına karşı itiraz ve dava süreçlerinde tam temsil.
• Güncel mevzuat bilgisi: Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelik değişiklikleri ve Danıştay içtihatlarının sürekli takibi.

Sık Sorulan Sorular

Türk vatandaşlığı için gayrimenkul yatırım eşiği ne kadardır?

Yatırım yoluyla istisnai Türk vatandaşlığında gayrimenkul alt eşiği 400.000 ABD Dolarıdır. Bu tutar 13 Haziran 2022’den beri geçerlidir; önceki 250.000 USD eşiği artık uygulanmamaktadır. Ödeme banka kanalıyla yapılır, Döviz Alım Belgesi düzenlenir, değer 28 Eylül 2026’dan beri SPK’nın yetkilendirdiği herhangi bir değerleme kuruluşunun raporuyla tespit edilir, tutarı bu rapora dayanan TTB teyit eder ve tapuya 3 yıl satmama şerhi konur.

Türk vatandaşı ile evlenince hemen vatandaş olunur mu?

Hayır. TVK Madde 16 uyarınca evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. Türk vatandaşıyla en az 3 yıl evli kalmak, evliliğin devam etmesi ve aile birliği içinde yaşamak gerekir. Başvuru yerleşim yerinin valiliğine (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü) yapılır (TVK Md. 37); eşler komisyonca ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır ve evliliğin gerçek olup olmadığı araştırılır (Yönetmelik Md. 29). Bu yolda beş yıllık ikamet şartı aranmaz.

Vatandaşlık başvurusu reddedilirse dava açma süresi nedir?

Red kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır (İYÜK Md. 7). Yetkili mahkeme, ret işlemini yapan makamın bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK Md. 32/1): başvuruyu ön incelemede kabul etmeyen valilik ise o ilin, kararı veren İçişleri Bakanlığı ise Ankara’nın idare mahkemesi (Yönetmelik Md. 15/1 ve 16/2); yatırım yoluyla başvuruda milli güvenlik veya kamu düzeni engeli nedeniyle ret de Bakanlığındır (TVK Md. 12/2). Mahkeme kararına karşı istinaf (Bölge İdare Mahkemesi) ve temyiz (Danıştay) yolları açıktır.

Vatandaşlık için beş yıla hangi ikamet sayılmaz?

Sığınma veya iltica başvurusu, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğa refakat ve tedavi gibi amaçlarla alınan ikamet tezkeresiyle geçen ikamet geçerli sayılmaz (Yönetmelik Md. 71/1-ç); bu nedenlerle bulunan kişi sonradan geçerli bir nedenle ikamete bağlanırsa önceki süreleri de sayılır, turistik amaçlı ikamet tezkeresiyle geçen süre hariç (Md. 71/1-d). Uzun dönem ikamet izni vatandaşlık başvurusunun şartı değildir; genel yolda aranan, başvuru tarihinden geriye beş yıllık kesintisiz ikamettir (TVK Md. 11/1-b).

Çocuğu Türk vatandaşı olan yabancı nasıl vatandaş olur?

Kanunda bu duruma özgü ayrı bir yol yoktur; genel yolun beş yıllık ikamet şartı ve diğer şartları uygulanır (TVK Md. 11). Türk vatandaşı çocuk sahibi olmak, Yönetmelikte Türkiye’de yerleşme niyetini gösteren haller arasında sayılır (Md. 15/1-c). Çalışma izninde ise anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancıya istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri uygulanmaz (Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri, Ç.1.1-a).

Uzun dönem ikamet izni için kaç yıl gerekir?

Uzun dönem ikamet izni için Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl ikamet etmiş olmak gerekir (YUKK Md. 42). Ayrıca son 3 yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu güvenliğine tehdit oluşturmamak şartları aranır. Bu izin süresiz statü sağlar.

Çalışma izni olan yabancı ayrıca ikamet izni almak zorunda mı?

Hayır. 6458 sayılı Kanunun 27/1 ve 6735 sayılı Kanunun 12/1 maddeleri uyarınca geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle çalışma izni alan yabancının ayrıca ikamet izni başvurusu yapmasına gerek yoktur. Şirket kurup ortak veya yönetici sıfatıyla çalışma izni alan yabancılar için de aynı kural geçerlidir.

Sınır dışı (deport) kararına karşı ne kadar sürede dava açılır?

6458 sayılı YUKK Madde 53/3 uyarınca sınır dışı kararına karşı, tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır. Süresinde açılan dava, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, yargılama sonuna kadar sınır dışı işleminin infazını durdurur; davayı açan, başvurusunu kararı veren makama da bildirir (Md. 53/3). Bu kısa süre nedeniyle deport tebliğinden hemen sonra hukuki destek alınması kritik önemdedir.

İkamet izni uzatma başvurusu ne zaman yapılmalıdır?

Uzatma başvurusu, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan yapılır (6458 sayılı Kanun Md. 24/2). Süresi dolan ve uzatılmayan izinde yabancı yasa dışı kalmış olur; çıkışta ihlal süresinin ikamet harcı bir kat fazlasıyla alınır ve kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlalde sınır dışı etme kararı alınır (Md. 54/1-g).

Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Sonuç garantisi verilmez; her başvurunun sonucu ilgili idarenin değerlendirmesine bağlıdır. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, bireysel durumunuza yönelik hukuki değerlendirme için mutlaka uzman bir avukata danışmanız önerilir. Mevzuatta ve uygulamada değişiklikler olabileceğinden, bu rehberin içeriğinin güncel mevzuatla doğrulanması gerekir. Son güncelleme: 29 Ekim 2026.

Atıfta Bulunulan Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK), 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYÜK), 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), İlgili Cumhurbaşkanlığı Kararları