İş Kazası Nedir?
İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle veya görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, işyerinde kalp krizi geçirilmesi dahi iş kazası olarak kabul edilmektedir. Önemli olan, olayın iş ilişkisi kapsamında gerçekleşmiş olmasıdır.
İş Kazası Sayılan Haller
Kanun kapsamında aşağıdaki haller iş kazası sayılmaktadır:
- İşyerinde bulunma sırasında meydana gelen her türlü kaza
- İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle gerçekleşen olaylar
- İşçinin görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi sırasında yaşanan kazalar
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelen kazalar
- İşverence sağlanan servis aracıyla işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen kazalar
İş Kazası Tazminat Türleri
İş kazası sonucunda zarar gören işçi veya yakınları aşağıdaki tazminat kalemlerini talep edebilir:
1. Maddi Tazminat
İş kazası sonucunda işçinin uğradığı maddi zararların karşılanmasıdır. Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar bu kapsamdadır.
2. Manevi Tazminat
İş kazası nedeniyle işçinin yaşadığı acı, elem ve üzüntünün karşılığı olarak talep edilir. Manevi tazminat miktarı; olayın ağırlığı, tarafların kusur oranları, sosyal ve ekonomik durumları ile hakkaniyet ilkesi gözetilerek mahkeme tarafından takdir edilir.
3. Geçici İş Göremezlik Tazminatı
İşçinin iş kazası nedeniyle geçici olarak çalışamadığı süre boyunca uğradığı gelir kaybının tazminidir. SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, bu zararın yalnızca bir kısmını karşılar; aradaki fark işverenden talep edilebilir.
4. Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet) Tazminatı
İş kazası sonucunda işçinin çalışma gücünde kalıcı bir kayıp meydana gelmişse, bu kayıp oranına göre sürekli iş göremezlik tazminatı hesaplanır. Maluliyet oranı, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilen hastaneler ve SGK Sağlık Kurulu tarafından tespit edilir.
5. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
İş kazası sonucunda işçinin hayatını kaybetmesi halinde, işçinin bakmakla yükümlü olduğu eş, çocuklar ve anne-baba gibi yakınları destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, ölen işçinin hayatta kalsaydı bakmakla yükümlü olduğu kişilere sağlayacağı maddi desteğin karşılığıdır.
İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İş kazası tazminatı hesaplaması, aktüeryal yöntemlerle ve bilirkişi raporları esas alınarak yapılır. Hesaplamada dikkate alınan temel kriterler şunlardır:
- İşçinin brüt ücreti: Hesaplama, işçinin aldığı en son brüt ücret üzerinden yapılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre, SGK kayıtlarındaki ücret değil, işçinin aldığı gerçek ücret esas alınmalıdır.
- Maluliyet (iş göremezlik) oranı: SGK ve Adli Tıp raporlarıyla belirlenen çalışma gücü kayıp oranıdır.
- Kusur dağılımı: İşveren ve işçinin kusur oranları, iş müfettişi raporu ve bilirkişi incelemesiyle tespit edilir.
- İşçinin yaşı ve bakiye ömrü: TRH 2010 Yaşam Tablosu kullanılarak belirlenir.
- Aktif ve pasif dönem ayrımı: 60 yaşına kadar aktif dönem (gerçek ücret üzerinden), 60 yaş sonrası pasif dönem (asgari ücret üzerinden) hesaplanır.
- Teknik faiz oranı: Yargıtay uygulamasına göre %1,8 teknik faiz oranı kullanılır.
Örnek hesaplama: Aylık 40.000 TL brüt maaş alan, 35 yaşında, %40 maluliyet oranına sahip ve işverenin %70 kusurlu bulunduğu bir iş kazasında; aktif dönem (35-60 yaş = 25 yıl) ve pasif dönem (60-72 yaş = 12 yıl) ayrı ayrı hesaplanarak toplamda yüz binlerce liraya ulaşan tazminat miktarları ortaya çıkabilmektedir.
İş Kazası Tazminat Davası Süreci
1. İş Kazasının Bildirilmesi
İş kazası meydana geldiğinde işveren, kazayı kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya 3 iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmaması halinde işveren hakkında idari para cezası uygulanır ve tazminat davasında işverenin aleyhine değerlendirilir.
2. Zorunlu Arabuluculuk
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu gereğince, iş kazasından kaynaklanan tazminat davaları açılmadan önce zorunlu arabuluculuk başvurusu yapılması gereklidir. Arabuluculuk süreci en fazla 4 hafta sürer; tarafların anlaşamaması halinde dava yoluna başvurulabilir.
3. Dava Açılması ve Yargılama
Arabuluculuk sürecinin anlaşmazlıkla sonuçlanması halinde, İş Mahkemesi‘nde tazminat davası açılır. Davanın açılacağı yer, işin yapıldığı yer mahkemesi veya davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesidir.
Yargılama sürecinde; SGK müfettiş raporu, Adli Tıp Kurumu raporu, iş güvenliği bilirkişi raporu ve aktüerya bilirkişi raporu gibi deliller değerlendirilir.
4. Dava Süresi
İş kazası tazminat davaları, mahkemenin iş yoğunluğuna, bilirkişi raporlarının hazırlanma süresine ve istinaf/temyiz aşamalarına bağlı olarak ortalama 1,5 ila 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır.
Zamanaşımı Süreleri
İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı süreleri büyük önem taşır:
- Genel zamanaşımı: Türk Borçlar Kanunu’na göre iş kazasından kaynaklanan tazminat davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir.
- Ceza zamanaşımı istisnası: İş kazası aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında bir suç teşkil ediyorsa (taksirle yaralama veya öldürme), ceza davası için öngörülen daha uzun zamanaşımı süresi (örneğin 15 yıl) tazminat davasında da geçerli olur.
- SGK rücu davası: SGK’nın işverene açacağı rücu davasında zamanaşımı, SGK’nın ödeme yaptığı tarihten itibaren 10 yıldır.
Sigortasız İşçinin Hakları
İşçinin sigortasız (kayıt dışı) çalıştırılması, işverenin kanuna aykırı bir eylemidir ve işçinin tazminat hakkını kesinlikle ortadan kaldırmaz. Sigortasız çalışan işçi iş kazası geçirdiğinde:
- Öncelikle Hizmet Tespiti Davası açılarak sigortalılık süresi tespit ettirilir
- İş kazası SGK’ya bildirilerek tescil yapılır
- İşçi, sigortalı bir çalışan gibi tüm maddi ve manevi tazminat haklarından yararlanır
- İşveren ayrıca SGK tarafından idari para cezası ve prim borcu ile karşı karşıya kalır
İşverenin Sorumluluk Şartları
İşverenin iş kazasından dolayı tazminat sorumluluğunun doğması için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- İş kazasının meydana gelmesi
- Zarar: İşçinin bedeni, ruhi veya ekonomik bir zarara uğraması
- İlliyet bağı: Zarar ile iş kazası arasında nedensellik ilişkisinin bulunması
- Kusur: İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almada kusurlu davranması
İşverenin sorumluluğu, Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde değerlendirilir. İşveren, çalışanların sağlığını ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür.
İşçinin Kusuru ve Tazminata Etkisi
İş kazasında işçinin de kusuru varsa, bu durum tazminat miktarını doğrudan etkiler. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi gereğince, zarar görenin kusuru oranında tazminattan indirim yapılır. Ancak Yargıtay, işverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda, işçinin kusurunun belirli bir oranın üzerine çıkamayacağını kabul etmektedir.
Örneğin; işveren gerekli güvenlik ekipmanını sağlamamışsa, işçinin bu ekipmanı kullanmamasının kusur olarak değerlendirilme oranı sınırlı tutulmaktadır.
İş Kazası Tazminatında Avukatın Önemi
İş kazası tazminat davaları, iş hukuku, sosyal güvenlik hukuku ve tazminat hukuku gibi birden fazla hukuk dalını ilgilendiren karmaşık davalardır. Bu süreçte uzman bir avukatın desteği kritik öneme sahiptir:
- SGK müfettiş raporuna ve bilirkişi raporlarına itiraz süreçlerinin yönetimi
- Maluliyet oranının doğru tespit ettirilmesi
- Gerçek ücretin ispatlanması ve emsal ücret araştırması
- Aktüeryal hesaplamanın denetlenmesi
- İstinaf ve temyiz aşamalarında etkin savunma
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası tazminatı ne kadar sürede sonuçlanır?
İş kazası tazminat davaları, arabuluculuk süreci dahil ortalama 1,5 ila 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Süre, mahkemenin iş yoğunluğuna ve bilirkişi raporlarının hazırlanma süresine göre değişir.
İş kazası geçirdim, ne yapmalıyım?
Öncelikle sağlık kuruluşuna başvurun ve tüm tedavi belgelerinizi saklayın. İş kazasının SGK’ya bildirildiğinden emin olun. En kısa sürede uzman bir iş hukuku avukatına başvurarak haklarınız hakkında bilgi alın.
İşveren iş kazasını bildirmezse ne olur?
İşverenin bildirim yapmaması halinde, işçi veya yakınları doğrudan SGK’ya başvurarak iş kazasını bildirebilir. İşverene idari para cezası uygulanır ve bu durum tazminat davasında işveren aleyhine değerlendirilir.
İş kazası tazminatından vergi kesilir mi?
İş kazası tazminatı, Gelir Vergisi Kanunu’nun 25. maddesi gereğince gelir vergisinden muaftır. Mahkeme kararıyla veya arabuluculuk anlaşmasıyla ödenen tazminatlardan vergi kesintisi yapılmaz.
Taşeron işçi iş kazası tazminatını kimden talep eder?
Taşeron (alt işveren) işçisi, iş kazası tazminatını hem taşeron firma hem de asıl işverenden talep edebilir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesi gereğince, asıl işveren ve alt işveren müteselsilen (birlikte) sorumludur.
Sonuç
İş kazası tazminatı, Türk hukukunda işçinin en temel haklarından biridir. Kazanın ardından doğru adımları atmak, zamanında başvuru yapmak ve uzman hukuki destek almak, hak ettiğiniz tazminatı tam olarak almanızı sağlar. Her iş kazası dosyası kendine özgü koşullar içerdiğinden, somut durumunuzun bir uzman tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Serka Hukuk Bürosu olarak, iş kazası tazminat davalarında müvekkillerimize kapsamlı hukuki danışmanlık ve etkin temsil hizmeti sunmaktayız. İş kazası geçirdiyseniz veya yakınınız iş kazasında zarar gördüyse, haklarınızı öğrenmek için bizimle iletişime geçin.